Δευτέρα, 22 Οκτωβρίου 2018

Λίγο νερό ........για την φύση.
H κατάσταση διατήρησης των υδάτινων  σχηματισμών του Καρβούνη ,ιδίως των ρεμάτων δεν είναι καθόλου καλή. Από παλιά υπάρχει παράδοση ανθρωποκεντρικής υπερεκμετάλλευσης και πραγματικά ελάχιστο νερό περισσεύει για την φύση.


Έργα εκτροπής,και μεταφοράς υδάτων για άρδευση και ύδρευση ξεραίνουν τα ρέματα υποβαθμίζοντας την παρόχθια βλάστηση και πανίδα.
Τα τελευταία χρόνια  επίσης οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας έχουν επιτείνει το πρόβλημα.

                                                                                    Potamon hippocrate

Squalius fellowesii
Τα κυριότερα είδη πανίδας που ζουν στα ρέματα του βουνού είναι το καβούρι και ο ποταμοκέφαλος. Οι αλλεπάλληλες χερσαίες συνδέσεις στο απώτερο παρελθόν με τις εναλλαγές στην στάθμη της θάλασσας δικαιολογούν, όπως έχουν δείξει διάφορες μελέτες, την ύπαρξη τους εφόσον τα είδη κατάγονται από την Δ. Ανατολία και δεν είναι ενδημικά.
Σήμερα οι δυνητικοί δρόμοι διασποράς των ειδών αυτών είναι κλειστοί .Οι υδρόβιοι αυτοί οργανισμοί που εξαρτώνται άμεσα από την κατάσταση των συστημάτων γλυκού νερού, ζουν απομονωμένοι στα κλειστά ρέματα του Καρβούνη χωρίς να τους παρέχεται η δυνατότητα ούτε εμπλουτισμού των υδάτων ούτε αποικισμού τους  σε νέους θώκους.


Ο σχεδιασμός διαχείρισης των υδάτων και για τις ανάγκες της βιοποικιλότητας σήμερα αποτελεί ή  μπορεί να αποτελέσει μια νέα πρόκληση για τις  κοινότητες των χωριών του νησιού   αλλά και για τις μελλοντικές πολιτικές ηγεσίες του.



Παρασκευή, 12 Οκτωβρίου 2018

Τα πιο κοινά είδη Ορχιδέας στην Σάμο



Anacamptis sancta
Πρώτη καταγραφή 15-6-1886 (C.-J.Forsyth-Major)




Anacamptis pyramidalis
Πρώτη καταγραφή 18-5-1887 (C-J .Forsyth -Major) 

 


Ophrys lutea ssp minor 
Πρώτη καταγραφή 30-3-1934 (K.H.Rechinger)




Orchis italica 
Πρώτη καταγραφή 30-3-1934 (K.H.Rechinger) 




Orchis anatolica 
Πρώτη καταγραφή 18-5-1887 (C-J .Forsyth -Major)

Με τις κόκκινες κουκκίδες απεικονίζονται τα σημεία με τους μεγαλύτερους πληθυσμούς.
Οι περιοχές κοντά στο Παλαιόκαστρο, στον Παγώνδα ,στην Αγία  Κυριακή και στο Παλιοχώρι  θεωρούνται οι πιο υγιείς Ορχιδεότοποι του νησιού και γιαυτό συγκεντρώνουν και την μεγαλύτερη επισκεψιμότητα των φίλων της Οικογένειας που επισκέπτονται το νησί κάθε χρόνο.

Τρίτη, 31 Ιουλίου 2018

Τελικά, η κοινωνία μας θα ορίζεται όχι μόνο από αυτό που δημιουργούμε, αλλά και από ότι αρνούμαστε να καταστρέψουμε. 
John C.Sawhill (1936-2000)Πρόεδρος του The Nature Conservancy (1990-2000)

Η φυτική κάλυψη διακρίνεται σε  ζώνες όσον αφορά τις πεδινές περιοχές και σε ορόφους όσον αφορά τις ορεινές περιοχές.
Στις ορεινές περιοχές οι όροφοι  τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο.
Όσο αυξάνεται  το υψόμετρο  αλλάζουν οι κλιματικές συνθήκες και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μεταβάλλεται τόσο η χλωρίδα όσο και η βλάστηση.
Στην Σάμο διακρίνονται 4 όροφοι βλάστησης με  ψηλότερο τον εξωδασικό όροφο που ξεκινάει απο τα 900 μέτρα και καταλήγει στο ψηλότερο σημείο του νησιού στα 1434 μέτρα που βρίσκεται η κορυφή Βίγλα του Κέρκη. Είναι ο όροφος πάνω απο τα όρια του δάσους που εδώ στην Σάμο καταλαμβάνει καθ΄ύψος μόλις κάποιες δεκάδες μέτρα στον Καρβούνη και λίγες εκατοντάδες μέτρα στον Κέρκη.Οι περιοχές αυτές έχουν μεγάλη οικολογική αξία εφ'οσον με την απομόνωσή τους λόγω του δύσβατου του εδάφους έχουν λίγο επηρεαστεί κυρίως απο τον άνθρωπο μέχρι τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα τα είδη χλωρίδας και εντομοπανίδας που φιλοξενούν να παραμένουν ακόμα σε μεγάλο βαθμό αντιπροσωπευτικοί απόγονοι των γονέων τους τότε  που αυτοί ζούσαν σε μια ευρύτερη περιοχή όταν δλδ η Σαμος αποτελούσε μέρος μιας εναίας στεριάς ενωμένης με την Ανατολία (10000-20000 χρόνια π.Χ)  και τον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο  (την εποχή της Αιγιήδας).

                                                                           ΚΕΡΚΗΣ

ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ

Στον εξωδασικό όροφο των ορεινών όγκων του Καρβούνη και του Κέρκη είναι εντυπωσιακή η εμφάνιση σφαιρικών και ακανθοφόρων θάμνων όπως είναι τα είδη Astragalus ssp, Acantholimon echinus, Genista parnassica ,Satureja spinosa , Atraphaxis billardieri, Prunus prostrata ,Centaurea spinosa, Centaurea xylobasis
Στον τελευταίο αυτό όροφο επίσης συναντώνται και τα περισσότερα ενδημικά και σπάνια φυτά του νησιού.

Το Atraphaxis billardieri var billardieri είναι ένας πολυετής χαμηλός πολύκλαδος θάμνος που φτάνει σε ύψος περίπου στα 50cm. Ανήκει στην κατηγορία των χαμαίφυτων.Το χειμώνα οι βλαστοί του ξεραίνονται και την  άνοιξη γύρω στον Απρίλη εμφανίζονται τα καινούργια μάτια λίγο πάνω  από το έδαφος. Τόπος καταγωγής του θεωρούνται οι περιοχές της Σιβηρίας του ΒΔ Ιράν και της Δ Συρίας (σημ. για το μακρύ ταξίδι του φυτού σε παλαιότερη ανάρτηση 22-4-2009)  Αναφορές του είδους για την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υπάρχουν μόνο για την Σάμο.




Καρποί Atraphaxis  


                      Παρατηρόντας ένα απο τα λίγες δεκάδες φυτών στην κορυφή του Καρβούνη.

Το είδος Αtraphaxis billardieri αποτελεί το μόνο γνωστό φυτό  ξενιστή για την σπάνια πεταλούδα Satyrium ledereri  η οποία εμφανίζεται μόνο στις κορυφές του Καρβούνη και του Κέρκη σε κάποιες περιοχές πάνω απο τα 900 μέτρα.


Φυτά ξενιστές στον κύκλο ζωής των πεταλούδων ονομάζονται τα φυτά εκείνα τα οποία είναι αναγκαία για την υπάρξη των τεσσάρων σταδίων μεταμόρφωσης των λεπιδόπτερων. Τα φυτά αυτά αποτελούν την τροφή της κάμπιας. Είναι απαραίτητο μόλις η κάμπια βγεί απο το αυγό που έχει εναποθέσει η πεταλούδα να βρεί άμεσα τροφή και την βρίσκει στα φύλλα και τα άνθη του φυτού ξενιστή. Η κάμπια θα μεγαλώσει τρώγοντας από το φυτό και θα μεταμορφωθεί στο επόμενο στάδιο που είναι το στάδιο της χρυσαλίδας και μετά θα ολοκληρώσει τον κύκλο της μεταμόφωσης της και θα γίνει αυτό που λέγεται τέλειο άτομο δλδ πεταλούδα. Είναι τόσο στενή η σχέση πεταλούδας και ξενιστή και ειδικά όταν ο ξενιστής είναι ένα μοναδικό είδος όπως στην περιπτωση του Αtraphaxis με την ledereri ώστε όταν το φυτό ξενιστής χαθεί χάνεται και το είδος της πεταλούδας.
Σύμφωνα με το βιβλίο πεταλούδες της  Ελλάδας του Λάζαρου Παμπέρη στην  Σάμο υπάρχουν βεβαιωμένα 80 από τις 239 πεταλούδες της Ελλάδας. Η πιο  σπάνια είναι η Satyrium ledereri.Μια μικροσκοπική πεταλούδα με άνοιγμα φτερών που δεν ξεπερνούν τα 3 εκ και με μοναδική εμφάνιση. 
Ανήκει στην οικογένεια των Λυκενίδων που είναι και η πολυπληθέστερη του νησιού και ο κύκλος ζωής της διαρκεί ενα χρόνο δλδ μία γενιά. Περίοδος που πετά είναι από τέλος Μαίου μέχρι μέσα Ιουλίου .
Το είδος πεταλούδας Satyrium ledereri, υπάρχει μόνον στην Σάμο και συμπεριλαμβάνεται στο      Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας. Λεγάκις, Α. και Π. Μαραγκού (επιμ.) Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία, Αθήνα 2009, ε κατηγορία κινδύνου στην Ελλάδα: Κινδυνεύον EN [B1ab(ii,iii)+2ab(ii,iii)] }
Τα λίγες δεκάδες άτομα του φυτού ξενιστή στον Καρβούνη και ακόμα λιγότερα στον Κέρκη οριοθετούν την περιοχή ενδιαιτήματος γαι τα λιγοστά άτομα Satyrium ledereri που πετούν γύρω απο το φυτό.Παρ΄όλη την υπαρξη ρωμαλέων φυτών στον Καρβούνη και κάποιων καχεκτικών στον Κέρκη τα τελευταία δύο χρόνια η εμφάνιση της  πεταλούδας γίνεται όλο και πιό σπάνια με αποτέλεσμα φέτος στα μέσα Ιουνίου 2018  μετά απο επιτόπια έρευνα δεν περατηρήθηκαν καθόλου άτομα του είδους.
Ποιές μπορεί να είναι οι πιθανές αιτίες αυτής της απουσίας.
Πρώιμη έναρξη της άνοιξης και του καλοκαιριού φέτος.
Έλλειψη ρωμαλέων φυτών στον Κέρκη. Από τα φυτά  ξενιστές τρέφονται πιθανότατα  τα ελεύθερα και αδέσποτα κατσίκια (βόσκουν ανεξέλεγκτα)  που υπάρχουν σε αφθονία ψηλά στον Κέρκη μέσα σε περιοχή Νatura 2000.
Ανεξέλεγκτη συλλογή. Και στον Καρβούνη και στον Κέρκη υπάρχουν και άλλα σπάνια είδη πεταλούδων τα οποία είναι γνωστά στους ειδικούς.Το θέμα της συλλογής επιβεβαιώθηκε και απο τον επικεφαλής στελεχών του στρατού στον Αηλιά του Καρβούνη καθώς και απο ένα οδηγό επισκεπτών τουριστών που μετέφερε εν εγνοία του συλλέκτες το πρώτο  δεκαπενθήμερο του Ιουνιόυ 2018.
Η ύπαρξη βάσης  σταθμού κεραίας μέσα στην περιοχή που υπάρχουν τα φυτά ξενιστές.

Ειδικά για  το θέμα της συλλογής εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς τι ακριβώς συμβαίνει κάνοντας μια βόλτα στο διαδίκτυο και συγκεκριμένα στις δημοπρασίες του ebay. Το Satyrium ledereri της Σάμου πωλείται σε τιμές που φτάνουν μέχρι τα 75 ευρώ το άτομο χωρίς τα ταχυδρομικά ( Για το θέμα έχει ενημερωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας -Γενική 
Δ/νση  Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Αγροπεριβάλλοντος  καθώς και η Δ/νση Δασών Σάμου) Οι δημοπρασίες αυτές διεξάγονται συνεχώς στο e-bay (πχ η πλέον πρόσφατη για το Satyrium ledereri πραγματοποιήθηκε μόλις την 24 Ιουνίου 2018) και πρέπει να ερευνηθεί αρμοδίως αν οι πωλούμενες πεταλούδες νόμιμα συλλέχθηκαν και εξήχθησαν από την Ελλάδα και με την βοήθεια και συνέργεια των αρμόδιων οργάνων να επιβληθούν οι προβλεπόμενες κυρώσεις ώστε να σταματήσει η απαράδεκτη αυτή κατάσταση. 



Σήμερα οι βιόκοσμοι αφανίζονται μπροστά στην αδυσώπητη εξάπλωσή μας. Καθώς οι εκτάσεις και η  ποιότητα των ενδιαιτημάτων υποβαθμίζονται ο αριθμός των ειδών που μπορούν να συντηρήσουν μειώνεται. Εντείνονται οι αιτίες εξαφάνισης και όλο και περισσότερα είδη θα συρρέουν στις κατηγορίες των απειλούμενων στους Κόκκινους καταλόγους και θα κατρακυλούν στην λήθη. 
Χθες χάθηκε ο Φραγκολίνος των υγροτόπων της Σάμου, σήμερα χάνονται οι σπάνιες πεταλούδες των κορυφών ........ αύριο ;






Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2018

Vanessa cardui.
 
Είναι η μοναδική πεταλούδα με το μεγαλύτερο εύρος εξάπλωσης εφόσον μελέτες των τελευταίων χρόνων έχουν καταλήξει ότι το είδος αυτό ταξιδεύει 12000 χλμ από την τροπική Αφρική μέχρι την Ευρώπη διασχίζοντας την Σαχάρα δύο φορές.
 

 Η Σάμος αποτελεί έναν  από τους σταθμούς της μεταναστευτικής πορείας του είδους εφόσον από  τα τέλη  Μαΐου και με κορύφωση τον Ιούνιο και τα μέσα Ιουλίου  εμφανίζεται σταδιακά σε μεγάλους πληθυσμούς στις κορυφές του Κέρκη και του Καρβούνη πιθανότατα συνεχίζοντας  για  πιο βόρειες περιοχές. Τους φθινοπωρινούς μήνες οι πληθυσμοί λιγοστεύουν. Το status  του είδους αυτού στην Σάμο χρήζει  διερεύνησης. Είναι  ολιγοήμερος επισκέπτης η μόνιμος φιλοξενούμενος του καλοκαιριού, που δημιουργεί εδώ την καινούργια γενιά που το φθινόπωρο θα ξανακατέβει στα νότια;
 
Η επιστήμη μέχρι πρόσφατα δυσκολευόταν να μελετήσει την κίνηση των εντόμων με τρόπους σαν αυτούς που χρησιμοποιεί στα μεταναστευτικά πουλιά δλδ παρατήρηση, δακτυλίωση και ραδιοπαρακολούθηση και ήταν λογικό εφόσον εδώ έχουμε να κάνουμε με μικροσκοπικά έντομα  τα οποία πετούν κατά εκατομμύρια.
Την λύση την έδωσαν τα φυτά ξενιστές που χρησιμοποιούν οι κάμπιες και το νερό.
Στον  πολύ ενδιαφέροντα κύκλο ζωής των πεταλούδων υπάρχει και η μορφή της κάμπιας.
Οι κάμπιες μεταμορφώνονται σε  χρυσαλίδες και οι χρυσαλίδες γίνονται πεταλούδες.
Οι κάμπιες τρώνε φυτά και τα φυτά χρειάζονται νερό.
Το νερό περιέχει υδρογόνο και  ισότοπα  υδρογόνου σε αναλογίες  που εξαρτώνται από την  γεωγραφική θέση.
Κατά την απορρόφηση του νερού, η αναλογίες  αυτές  διατηρούνται  στα φυτά, αργότερα παραμένουν  στις κάμπιες που τρέφονται με αυτά τα φυτά και τελικά στις  ενήλικες πεταλούδες. Με αυτό τον τρόπο προσδιορίζεται ο τόπος στον οποίο  αναπτύχθηκαν οι  κάμπιες  και μπορεί έτσι να καταγραφεί το μακρύ ταξίδι της Vanessa cardui.

 

Τρίτη, 13 Φεβρουαρίου 2018

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Λονδίνο


Απέχει 10 λεπτά με τα πόδια από τον σταθμό του μετρό South Kensington 


Στην είσοδο δεσπόζει ο σκελετός ενός Στεγόσαυρου, ένας γίγαντας της Ιουρασικής περιόδου. Ακολουθεί ένα θεαματικό γήινο γλυπτό που μπορεί κανείς να νιώσει τις τεράστιες δυνάμεις των τεκτονικών πλακών που διαμορφώνουν τον πλανήτη μας.


Σε αρκετά σημεία του μουσείου υπάρχουν ειδικά πάνελ με κείμενα που σε προδιαθέτουν για τα εκθέματα που ακολουθούν.


Στην κόκκινη ζώνη του μουσείου ο επισκέπτης θα έρθει  σε επαφή με τους θησαυρούς της γης. Πλούσια εκθέματα με πετρώματα και ορυκτά, πολύτιμοι λίθοι και απολιθώματα από μακρινές εποχές.


Στην πράσινη ζώνη αξίζει να διαβάσετε την ιστορία του Dodo, (Raphus cucullatus). Πτηνό των νησιών Μαουρίσιους στον Ινδικό ωκεανό που εξαφανίστηκε το 1693, λιγότερο δλδ από εκατό χρόνια μετά την ανακάλυψη των νησιών από τους Ολλανδούς. Κυριότερος λόγος εξαφάνισης του είδους ήταν τα  ξενικά είδη-invasive species  (χοίροι και τρωκτικά) που εισήγαγαν οι Ολλανδοί έποικοι στο νησί τα  οποία ανταγωνίζονταν έντονα τις πηγές τροφίμων και έτρωγαν επίσης  τα αυγά και τους νεοσσούς τους. Το Dodo αποτελεί το πιο διάσημο παράδειγμα εξαφάνισης ειδών που προκαλεί ο άνθρωπος. Ο σημαντικός αυτός ρόλος του Dodo στην ανάδειξη της εξαφάνισης των ειδών, σε συνδυασμό με την πρόοδο της γενετικής που θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάσταση του, οδήγησε τους επιστήμονες να εξετάσουν τη δυνατότητα να ξαναζωντανέψουν το Dodo. Η αλληλουχία του γονιδιώματος του Dodo από τους γενετιστές το 2016 αναζωπύρωσε αυτή τη συζήτηση καθώς και τη δεοντολογική-ηθική συζήτηση για τη χρήση τεχνικών de-extinction (αποεξαφάνιση) και τις επιπτώσεις τους στην ροή  της φυσικής ιστορίας.


Δεκάδες σκελετοί ζώων από μακρινές εποχές κεντρίζουν την φαντασία του επισκέπτη. Megatherium americanum ένα τεράστιο βραδύποδο θηλαστικό που  έζησε στην Νότια Αμερική μέχρι τα τέλη της Πλειστόκαινης εποχής δλδ περίπου 12000 χρόνια πριν.




Καθημερινά πολλά σχολεία αλλά και οικογένειες με μικρά παιδιά επισκέπτονται το μουσείο αντλώντας γνώσεις  με τον πιο παραστατικό τρόπο μέσα από διάφορα εκθέματα και δραστηριότητες  για τον τρόπο ζωής των θηλαστικών, των ψαριών, των πτηνών, των φυτών, των ερπετών, των εντόμων. Γνωρίζοντας το πώς λειτουργεί  και πως εξελίσσεται ο έμβιος κόσμος γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος, πιο ειλικρινής και πιο ανεκτικός , με τις κεραίες της ψυχής και του νου πάντα ανοιχτές και αυτή η γνώση αποκτά μεγαλύτερη αξία και μεγαλύτερη προοπτική όταν την προσλαμβάνεις σε μικρή ηλικία.


Στην πράσινη ζώνη βρίσκεται η μεγάλη αίθουσα του Μουσείου-Hintze Hall όπου ο επισκέπτης ζει την μοναδική εμπειρία να αιωρείται πάνω από το κεφάλι του ο σκελετός μιας γαλάζιας φάλαινας μήκους 25 μέτρων.  



Στην αίθουσα δεσπόζει επίσης το άγαλμα του Κάρολου Δαρβίνου που κάθεται ατάραχος πάνω στην πολυθρόνα του στέλνοντας μας το μήνυμα ότι η ελευθερία της σκέψης προωθείται καλύτερα από την έμπνευση του μυαλού των ανθρώπων που ακολουθούν την πρόοδο της επιστήμης.

.
Μια τεραστίων διαστάσεων  φέτα από κορμό σεκόγιας των ακτών του Ειρηνικού υπενθυμίζει στο κοινό ότι το ισοζύγιο κόστος -οφέλους  στην φυσική οικονομία διαφέρει σε κάθε δάσος και θέτει τα δικά του όρια για το ύψος των δέντρων. 



Η οροφή της κύριας αίθουσας κοσμείται από ζωγραφιές δεκάδων φυτών.



Μια από τις αίθουσες συλλογών. Κάθε συλλογή εκτίθεται με κριτήριο την επιστημονική, την ιστορική και την πολιτιστική της αξία.


Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του Μουσείου, πολλές από τις συλλογές έχουν μεγάλη ιστορική και επιστημονική αξία όπως τα δείγματα που συνέλεξε ο Κάρολος Δαρβίνος.


Στην μπλε ζώνη δίνεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να εξερευνήσει την ποικιλία της ζωής του πλανήτη από την περίοδο των δεινοσαύρων μέχρι των θηλαστικών του σήμερα.


Στην κόκκινη ζώνη ο επισκέπτης έρχεται σε άμεση επαφή με την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους μέσα από ένα ταξίδι διάρκειας 7 εκ. ετών, από τους πρώτους αντιπροσώπους της οικογένειας των χομινίδων μέχρι τον τελευταίο που είναι το δικό μας είδος .Το σχετικό πάνελ σε συνδυασμό με τα βίντεο που προβάλλονται στην ίδια αίθουσα, εξηγούν στον επισκέπτη με πολύ παραστατικό τρόπο αυτό που αναφέρει ο Δαρβίνος στην Καταγωγή  του ανθρώπου ότι σε μια σειρά μορφών που μεταλλάσσονται σταδιακά και αδιόρατα από κάποιο πιθηκόμορφο πλάσμα στον άνθρωπο με την σημερινή του μορφή ,θα ήταν αδύνατο να προσδιορίσουμε οποιοδήποτε συγκεκριμένο χρονικό σημείο, στο οποίο θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε την λέξη άνθρωπος. 


Οι προθήκες με τον Homo neanderthalensis και τον Homo sapiens προσελκύουν πλήθος επισκεπτών.


Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας είναι ιδιαίτερα  γνωστό και για την αρχιτεκτονική του. Τόσο οι εσωτερικοί όσο και οι εξωτερικοί χώροι του κτιρίου  χρησιμοποιούν εκτεταμένα πλακάκια και τούβλα από τερακότα. Υπάρχουν  επίσης πολλά ανάγλυφα αλλά και γλυπτά  με είδη χλωρίδας και πανίδας.









Η επίσκεψη στο Μουσείο Φυσικής ιστορίας είναι  δωρεάν.
Φροντίστε να του αφιερώσετε χρόνο.