Τελικά, η κοινωνία μας θα ορίζεται όχι μόνο από αυτό που δημιουργούμε, αλλά και από ότι αρνούμαστε να καταστρέψουμε. 

John C.Sawhill (1936-2000)Πρόεδρος του The Nature Conservancy (1990-2000)

Η φυτική κάλυψη διακρίνεται σε  ζώνες όσον αφορά τις πεδινές περιοχές και σε ορόφους όσον αφορά τις ορεινές περιοχές.
Στις ορεινές περιοχές οι όροφοι  τοποθετούνται ο ένας πάνω στον άλλο.
Όσο αυξάνεται  το υψόμετρο  αλλάζουν οι κλιματικές συνθήκες και αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να μεταβάλλεται τόσο η χλωρίδα όσο και η βλάστηση.
Στην Σάμο διακρίνονται 4 όροφοι βλάστησης με  ψηλότερο τον εξωδασικό όροφο που ξεκινάει απο τα 900 μέτρα και καταλήγει στο ψηλότερο σημείο του νησιού στα 1434 μέτρα που βρίσκεται η κορυφή Βίγλα του Κέρκη. Είναι ο όροφος πάνω απο τα όρια του δάσους που εδώ στην Σάμο καταλαμβάνει καθ΄ύψος μόλις κάποιες δεκάδες μέτρα στον Καρβούνη και λίγες εκατοντάδες μέτρα στον Κέρκη.Οι περιοχές αυτές έχουν μεγάλη οικολογική αξία εφ'οσον με την απομόνωσή τους λόγω του δύσβατου του εδάφους έχουν λίγο επηρεαστεί κυρίως απο τον άνθρωπο μέχρι τουλάχιστον τα τελευταία χρόνια με αποτέλεσμα τα είδη χλωρίδας και εντομοπανίδας που φιλοξενούν να παραμένουν ακόμα σε μεγάλο βαθμό αντιπροσωπευτικοί απόγονοι των γονέων τους τότε  που αυτοί ζούσαν σε μια ευρύτερη περιοχή όταν δλδ η Σαμος αποτελούσε μέρος μιας εναίας στεριάς ενωμένης με την Ανατολία (10000-20000 χρόνια π.Χ)  και τον υπόλοιπο Ελλαδικό χώρο  (την εποχή της Αιγιήδας).

                                                                           ΚΕΡΚΗΣ

ΚΑΡΒΟΥΝΗΣ

Στον εξωδασικό όροφο των ορεινών όγκων του Καρβούνη και του Κέρκη είναι εντυπωσιακή η εμφάνιση σφαιρικών και ακανθοφόρων θάμνων όπως είναι τα είδη Astragalus ssp, Acantholimon echinus, Genista parnassica ,Satureja spinosa , Atraphaxis billardieri, Prunus prostrata ,Centaurea spinosa, Centaurea xylobasis
Στον τελευταίο αυτό όροφο επίσης συναντώνται και τα περισσότερα ενδημικά και σπάνια φυτά του νησιού.

Το Atraphaxis billardieri var billardieri είναι ένας πολυετής χαμηλός πολύκλαδος θάμνος που φτάνει σε ύψος περίπου στα 50cm. Ανήκει στην κατηγορία των χαμαίφυτων.Το χειμώνα οι βλαστοί του ξεραίνονται και την  άνοιξη γύρω στον Απρίλη εμφανίζονται τα καινούργια μάτια λίγο πάνω  από το έδαφος. Τόπος καταγωγής του θεωρούνται οι περιοχές της Σιβηρίας του ΒΔ Ιράν και της Δ Συρίας (σημ. για το μακρύ ταξίδι του φυτού σε παλαιότερη ανάρτηση 22-4-2009)  Αναφορές του είδους για την Ελλάδα τα τελευταία χρόνια υπάρχουν μόνο για την Σάμο.

Καρποί Atraphaxis  

                      Παρατηρόντας ένα απο τα λίγες δεκάδες φυτών στην κορυφή του Καρβούνη.

Το είδος Αtraphaxis billardieri αποτελεί το μόνο γνωστό φυτό  ξενιστή για την σπάνια πεταλούδα Satyrium ledereri  η οποία εμφανίζεται μόνο στις κορυφές του Καρβούνη και του Κέρκη σε κάποιες περιοχές πάνω απο τα 900 μέτρα.

Φυτά ξενιστές στον κύκλο ζωής των πεταλούδων ονομάζονται τα φυτά εκείνα τα οποία είναι αναγκαία για την υπάρξη των τεσσάρων σταδίων μεταμόρφωσης των λεπιδόπτερων. Τα φυτά αυτά αποτελούν την τροφή της κάμπιας. Είναι απαραίτητο μόλις η κάμπια βγεί απο το αυγό που έχει εναποθέσει η πεταλούδα να βρεί άμεσα τροφή και την βρίσκει στα φύλλα και τα άνθη του φυτού ξενιστή. Η κάμπια θα μεγαλώσει τρώγοντας από το φυτό και θα μεταμορφωθεί στο επόμενο στάδιο που είναι το στάδιο της χρυσαλίδας και μετά θα ολοκληρώσει τον κύκλο της μεταμόφωσης της και θα γίνει αυτό που λέγεται τέλειο άτομο δλδ πεταλούδα. Είναι τόσο στενή η σχέση πεταλούδας και ξενιστή και ειδικά όταν ο ξενιστής είναι ένα μοναδικό είδος όπως στην περιπτωση του Αtraphaxis με την ledereri ώστε όταν το φυτό ξενιστής χαθεί χάνεται και το είδος της πεταλούδας.
Σύμφωνα με το βιβλίο πεταλούδες της  Ελλάδας του Λάζαρου Παμπέρη στην  Σάμο υπάρχουν βεβαιωμένα 80 από τις 239 πεταλούδες της Ελλάδας. Η πιο  σπάνια είναι η Satyrium ledereri.Μια μικροσκοπική πεταλούδα με άνοιγμα φτερών που δεν ξεπερνούν τα 3 εκ και με μοναδική εμφάνιση. 
Ανήκει στην οικογένεια των Λυκενίδων που είναι και η πολυπληθέστερη του νησιού και ο κύκλος ζωής της διαρκεί ένα χρόνο με μία γενιά. Περίοδος που πετά είναι από τέλος Μαίου μέχρι μέσα Ιουλίου .

Το είδος πεταλούδας Satyrium ledereri, υπάρχει μόνον στην Σάμο και συμπεριλαμβάνεται στο      Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας. Λεγάκις, Α. και Π. Μαραγκού (επιμ.) Ελληνική Ζωολογική Εταιρεία, Αθήνα 2009,  {με κατηγορία κινδύνου στην Ελλάδα: Κινδυνεύον EN [B1ab(ii,iii)+2ab(ii,iii)] }

Τα λίγες δεκάδες άτομα του φυτού ξενιστή στον Καρβούνη και ακόμα λιγότερα στον Κέρκη οριοθετούν την περιοχή ενδιαιτήματος γαι τα λιγοστά άτομα Satyrium ledereri που πετούν γύρω απο το φυτό.Παρ΄όλη την υπαρξη ρωμαλέων φυτών στον Καρβούνη και κάποιων καχεκτικών στον Κέρκη τα τελευταία δύο χρόνια η εμφάνιση της  πεταλούδας γίνεται όλο και πιό σπάνια με αποτέλεσμα φέτος στα μέσα Ιουνίου 2018  μετά απο επιτόπια έρευνα δεν περατηρήθηκαν καθόλου άτομα του είδους.

Ποιές μπορεί να είναι οι πιθανές αιτίες αυτής της απουσίας.
Πρώιμη έναρξη της άνοιξης και του καλοκαιριού φέτος.
Έλλειψη ρωμαλέων φυτών στον Κέρκη. Από τα φυτά  ξενιστές τρέφονται πιθανότατα  τα ελεύθερα και αδέσποτα κατσίκια (βόσκουν ανεξέλεγκτα)  που υπάρχουν σε αφθονία ψηλά στον Κέρκη μέσα σε περιοχή Νatura 2000.
Ανεξέλεγκτη συλλογή. Και στον Καρβούνη και στον Κέρκη υπάρχουν και άλλα σπάνια είδη πεταλούδων τα οποία είναι γνωστά στους ειδικούς.Το θέμα της συλλογής επιβεβαιώθηκε και απο τον επικεφαλής στελεχών του στρατού στον Αηλιά του Καρβούνη καθώς και απο ένα οδηγό επισκεπτών τουριστών που μετέφερε εν εγνοία του συλλέκτες το πρώτο  δεκαπενθήμερο του Ιουνιόυ 2018.
Η ύπαρξη βάσης  σταθμού κεραίας μέσα στην περιοχή που υπάρχουν τα φυτά ξενιστές.

Ειδικά για  το θέμα της συλλογής εύκολα μπορεί να διαπιστώσει κανείς τι ακριβώς συμβαίνει κάνοντας μια βόλτα στο διαδίκτυο και συγκεκριμένα στις δημοπρασίες του ebay. Το Satyrium ledereri της Σάμου πωλείται σε τιμές που φτάνουν μέχρι τα 75 ευρώ το άτομο χωρίς τα ταχυδρομικά ( Για το θέμα έχει ενημερωθεί το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας -Γενική 
Δ/νση  Ανάπτυξης και Προστασίας Δασών και Αγροπεριβάλλοντος  καθώς και η Δ/νση Δασών Σάμου) Οι δημοπρασίες αυτές διεξάγονται συνεχώς στο e-bay (πχ η πλέον πρόσφατη για το Satyrium ledereri πραγματοποιήθηκε μόλις την 24 Ιουνίου 2018) και πρέπει να ερευνηθεί αρμοδίως αν οι πωλούμενες πεταλούδες νόμιμα συλλέχθηκαν και εξήχθησαν από την Ελλάδα και με την βοήθεια και συνέργεια των αρμόδιων οργάνων να επιβληθούν οι προβλεπόμενες κυρώσεις ώστε να σταματήσει η απαράδεκτη αυτή κατάσταση. 



Σήμερα οι βιόκοσμοι αφανίζονται μπροστά στην αδυσώπητη εξάπλωσή μας. Καθώς οι εκτάσεις και η  ποιότητα των ενδιαιτημάτων υποβαθμίζονται ο αριθμός των ειδών που μπορούν να συντηρήσουν μειώνεται. Εντείνονται οι αιτίες εξαφάνισης και όλο και περισσότερα είδη θα συρρέουν στις κατηγορίες των απειλούμενων στους Κόκκινους καταλόγους και θα κατρακυλούν στην λήθη. 
Χθες χάθηκε ο Φραγκολίνος των υγροτόπων της Σάμου, σήμερα χάνονται οι σπάνιες πεταλούδες των κορυφών ........ αύριο ;

Η περίπτωση του Erodium vetteri της Σάμου

To Erodium vetteri ανήκει στην οικογένεια των Geraniaceae και θεωρείται ενδημικό φυτό της Σάμου. Η ακριβής ονομασία του είναι Erodium sipthorpianum spp vetteri.Τo είδος E.sipthorpianum προέρχεται  απο την  κεντρική και δυτική Ανατολία και έχει δύο εκπροσώπους, το υποείδος sipthorpianum που συναντάται στην Τουρκία και το υποείδος vetteri που συναντάται μόνο στα βουνά της Σάμου (Καρβούνη και Κέρκη ). Στην Σάμο το υποείδος vetteri εμφανίζεται με τρείς διαφορετικές μορφές.

Μια μορφή με σχεδόν άγονους στήμονες που μοιάζουν με στημονώδη και έντονα νηματοειδές  στίγμα,

....μια μορφή με γόνιμους στήμονες και μικρό σφαιρικό στίγμα.

 Οι δύο πρώτες μορφές έχουν να κάνουν με την επικονίαση των ανθέων για να αποφεύγεται η αυτοεπικονίαση και να επιτυγχάνεται η αλλογαμία. Παρατηρείται το φαινόμενο της ετεροστυλίας που σημαίνει οτι οι σχέσεις μήκους μεταξύ των στημόνων και του ύπερου δεν είναι ίδιες σε όλα τα άτομα του ίδιου είδους.

 

....και μια μορφή με έντονες κόκκινες ραβδώσεις στα πέταλα οι οποίες παραπέμπουν στην καταγωγή του φυτού που είναι η Ανατολία εφόσον το μητρικό είδος E.sipthorpianum διαθέτει οχι λευκά πέταλα σαν τα φυτά της Σάμου αλλά απαλά κόκκινα  με έντονες ραβδώσεις αντίστοιχου χρώματος. Η τελευταία μορφή αποδεικνύει για άλλη μια φορά την καταγωγή της χλωρίδας της Σάμου.

Και για την ιστορία Συστηματική καταγραφή της χλωρίδας της Σάμου , με οδηγό την flora Orientalis του Edmond  Boissier εκδ.1867,  γίνεται για πρώτη φορά από τους Carlo de Stefani, Forsyth Mayor και William Barbey που επισκέφτηκαν το νησί την περίοδο 1886-1888.  Τις ανακαλύψεις τους κατέγραψαν σε μια μελέτη που κυκλοφόρησε το 1892.Το E.vetteri καταγράφηκε για πρώτη φορά απο τους ανωτέρω στον Κέρκη στις 17-6-1886 και στον Καρβούνη στις 18-5-1887.

Ακανθόλιμον του Αιγαίου- Acantholimon aegeum  

 

 Πολυετής  θάμνος που σχηματίζει χαρακτηριστικό <<μαξιλάρι>> με έντονα αγκαθωτά φύλλα. Κάλυκας  που καταλήγει σε λευκή χοάνη με 5 ερυθρά νεύρα. Άνθος με ρόδινα πέταλα.

Στα ορεινά της Σάμου είναι πολύ κοινός και εμφανίζεται σε ανοιχτές πετρώδεις περιοχές. Θα τον συναντήσετε εύκολα στις κορυφές του Καρβούνη και του Κέρκη απο τα 800 μέτρα και πάνω.Έχει καταγραφεί σαν ενδημικό είδος της Σάμου και της Χίου.

Οι καρποί παραμένουν στα φυτά για μεγάλο χρονικό διάστημα και αυτό,  με την δεδομένη βοήθεια των ισχυρών ανέμων που πνέουν στις κορυφές σχεδόν καθημερινά, τους προσφέρει καλή ευκαιρία διασποράς.

Οι ανώτερες περιοχές του Κέρκη του Καρβούνη παρόλο που ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 δεν έχουν καθιερωθεί  και στην πράξη σαν προστατευόμενες με διαχειριστικό σχέδιο. Είναι γνωστό ότι οι κορυφές φιλοξενούν σπάνια φυτά. Τυχόν αλλαγές χρήσης καθώς και κλιματικές αλλαγές  μπορούν  να συμβάλλουν στην μείωση των αποθεμάτων των ειδών.Ο σημερινός χαρακτηρισμός του Α.aegeum σύμφωνα με τα κριτήρια της IUCN είναι τρωτό. 

 

 

Centaurea xylobasis

Η Centaurea xylobasis αποτελεί  μια φυτική μορφή  αρχικά διαμορφωμένη  σε ένα προηγούμενο φυσικό περιβάλλον  τότε δηλαδή που η Σάμος ήταν ενωμένη με την Δυτική Ανατολία η οποία όμως βρήκε την ευκαιρία να δώσει μια διαφορετική παραλλαγή σε νέα λημέρια, ψηλά στις κορυφές του Κέρκη στα 1200 εως 1400 περίπου μέτρα πιθανότατα ψηλότερα από κει που φύτρωνε πριν η Σάμος γίνει νησί. Πιο κοντινό της είδος στο γενεαλογικό δέντρο ίσως να είναι η Κενταυρέα του Οδυσσέα ,είδος της Δυτικής Ανατολίας.

 Μοριακές μελέτες την έχουν κατατάξει στον κλάδο με τις Κενταυρέες της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα στα είδη εκείνα  που κατάγονται από μια ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει την  Τουρκία, το Ιράν και την Μέση Ανατολή. Μπορεί η περιοχή να φαντάζει τεράστια είναι όμως πιο συμαζεμένη σε σχέση με την μακρινή καταγωγή άλλων φυτών της Σάμου. Μιλάμε πάντα για χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια χρόνια πριν.

Οι Κενταυρέες γενικά αποτελούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο  ταξινομικά είδος εξαιτίας των πολλών ενδιάμεσων taxa ,της μεγάλης ποικιλότητας που παρουσιάζουν, την ύπαρξη πολλών ενδημικών και την μεγάλη ικανότητα υβριδοποίησης τους .

Η Centaurea xylobasis είναι ένα από τα 8 είδη που φιλοξενεί η Σάμος και είναι και το μόνο είδος που εμφανίζεται σε αυτό το υψόμετρο σε περιοχή με σάρες ( κοινό χαρακτηριστικό των ασβεστολιθικών όγκων του Κέρκη που συνεισφέρει  σε μια άκρως ενδιαφέρουσα βοτανικά , ιδιότυπη και σε ένα μεγάλο βαθμό σπάνια και ενδημική  χλωρίδα). Υπάρχουν και κάποια λιγοστά  άτομα από την C. acicularis -η πιο κοινή κενταυρέα του νησιού-  που φτάνουν τόσο ψηλά ,ωστόσο η κύρια εξάπλωσή της είναι χαμηλότερα και σε διαφορετικά εδάφη.

 

Τα μορφολογικά της χαρακτηριστικά δεν παραπέμπουν σε κάποιο είδος από τα υπόλοιπα του νησιού. Πρόκειται για πολυετή θάμνο με πλούσιους διακλαδωμένους πτερυγωτούς βλαστούς. Στην βάση τους είναι ξηλώδεις . Διαθέτει φύλλα , αραιά γναφαλώδη (tomentose), προμήκη  με τμήματα λογχοειδή που καταλήγουν σε ακίδα. Βράκτια με ευδιάκριτες φλέβες στην ράχη τους χωρίς βλεφαρίδες. Τα εξαρτήματα είναι ανοιχτά καστανά, μικρά τριγωνικά με συνήθως 4 μικρές αγκαθωτές βλεφαρίδες που καταλήγουν σε μεγάλο αγκάθι σχεδόν διπλάσιο από το μήκος του βρακτίου. Άνθη κίτρινα.

Η C.xylobasis σύμφωνα με τα κριτήρια αξιολόγησης  της IUCN για τα απειλούμενα φυτά της Ελλάδας έχει κατηγοριοποιηθεί σαν τρωτό ενδημικό που σημαίνει ότι αντιμετωπίζει κίνδυνο εξαφάνισης στο μεσοπρόθεσμο μέλλον. Η αξιολόγηση έχει γίνει κυρίως με το κριτήριο του εύρους της γεωγραφικής κατανομής και την ποιότητα των ενδιαιτημάτων. Σημειωτέον ότι η αξιολόγηση αυτή έγινε τον περασμένο αιώνα, στην δεκαετία του 60 και σε μεγάλο  βαθμό ισχύει ακόμα .  Όσον αφορά όμως την ποιότητα των πληθυσμών δηλαδή άτομα ανά περιοχή  και την ποσοτική τους ανάλυση δηλαδή ποσοστό πιθανότητας εξαφάνισης τα επόμενα χρόνια ,δεν υπάρχουν στοιχεία .Χρειάζεται να τονιστεί ότι το συγκεκριμένο είδος μπορεί να προέρχεται από την <<απέναντι πλέον στεριά>> και πιθανότατα διατηρεί ακόμα ίχνη προγονικά,  στο πέρασμα του χρόνου όμως απομονώθηκε   ψηλά στον Κέρκη σχηματίζοντας ένα μοναδικό γονιδιακό απόθεμα χωρίς να είναι γνωστές οι τάσεις και ο βαθμός  αναγέννησης του.

Η εξέλιξη δεν λειτουργεί ποτέ μέσω της μεταμόρφωσης ενός ενήλικου ατόμου. Κάθε ενήλικο άτομο αναπτύσσεται ως έμβρυο.

 Θα πρέπει να γίνουν σύντομα καινούργιες έρευνες που πιθανότατα να κατατάξουν το είδος στην κατηγορία κινδυνεύον ή ακόμα και κρισίμως κινδυνεύον.