Centaurea xylobasis

Η Centaurea xylobasis αποτελεί  μια φυτική μορφή  αρχικά διαμορφωμένη  σε ένα προηγούμενο φυσικό περιβάλλον  τότε δηλαδή που η Σάμος ήταν ενωμένη με την Δυτική Ανατολία η οποία όμως βρήκε την ευκαιρία να δώσει μια διαφορετική παραλλαγή σε νέα λημέρια, ψηλά στις κορυφές του Κέρκη στα 1200 εως 1400 περίπου μέτρα πιθανότατα ψηλότερα από κει που φύτρωνε πριν η Σάμος γίνει νησί. Πιο κοντινό της είδος στο γενεαλογικό δέντρο ίσως να είναι η Κενταυρέα του Οδυσσέα ,είδος της Δυτικής Ανατολίας.

 Μοριακές μελέτες την έχουν κατατάξει στον κλάδο με τις Κενταυρέες της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα στα είδη εκείνα  που κατάγονται από μια ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει την  Τουρκία, το Ιράν και την Μέση Ανατολή. Μπορεί η περιοχή να φαντάζει τεράστια είναι όμως πιο συμαζεμένη σε σχέση με την μακρινή καταγωγή άλλων φυτών της Σάμου. Μιλάμε πάντα για χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια χρόνια πριν.

Οι Κενταυρέες γενικά αποτελούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο  ταξινομικά είδος εξαιτίας των πολλών ενδιάμεσων taxa ,της μεγάλης ποικιλότητας που παρουσιάζουν, την ύπαρξη πολλών ενδημικών και την μεγάλη ικανότητα υβριδοποίησης τους .

Η Centaurea xylobasis είναι ένα από τα 8 είδη που φιλοξενεί η Σάμος και είναι και το μόνο είδος που εμφανίζεται σε αυτό το υψόμετρο σε περιοχή με σάρες ( κοινό χαρακτηριστικό των ασβεστολιθικών όγκων του Κέρκη που συνεισφέρει  σε μια άκρως ενδιαφέρουσα βοτανικά , ιδιότυπη και σε ένα μεγάλο βαθμό σπάνια και ενδημική  χλωρίδα). Υπάρχουν και κάποια λιγοστά  άτομα από την C. acicularis -η πιο κοινή κενταυρέα του νησιού-  που φτάνουν τόσο ψηλά ,ωστόσο η κύρια εξάπλωσή της είναι χαμηλότερα και σε διαφορετικά εδάφη.

 

Τα μορφολογικά της χαρακτηριστικά δεν παραπέμπουν σε κάποιο είδος από τα υπόλοιπα του νησιού. Πρόκειται για πολυετή θάμνο με πλούσιους διακλαδωμένους πτερυγωτούς βλαστούς. Στην βάση τους είναι ξηλώδεις . Διαθέτει φύλλα , αραιά γναφαλώδη (tomentose), προμήκη  με τμήματα λογχοειδή που καταλήγουν σε ακίδα. Βράκτια με ευδιάκριτες φλέβες στην ράχη τους χωρίς βλεφαρίδες. Τα εξαρτήματα είναι ανοιχτά καστανά, μικρά τριγωνικά με συνήθως 4 μικρές αγκαθωτές βλεφαρίδες που καταλήγουν σε μεγάλο αγκάθι σχεδόν διπλάσιο από το μήκος του βρακτίου. Άνθη κίτρινα.

Η C.xylobasis σύμφωνα με τα κριτήρια αξιολόγησης  της IUCN για τα απειλούμενα φυτά της Ελλάδας έχει κατηγοριοποιηθεί σαν τρωτό ενδημικό που σημαίνει ότι αντιμετωπίζει κίνδυνο εξαφάνισης στο μεσοπρόθεσμο μέλλον. Η αξιολόγηση έχει γίνει κυρίως με το κριτήριο του εύρους της γεωγραφικής κατανομής και την ποιότητα των ενδιαιτημάτων. Σημειωτέον ότι η αξιολόγηση αυτή έγινε τον περασμένο αιώνα, στην δεκαετία του 60 και σε μεγάλο  βαθμό ισχύει ακόμα .  Όσον αφορά όμως την ποιότητα των πληθυσμών δηλαδή άτομα ανά περιοχή  και την ποσοτική τους ανάλυση δηλαδή ποσοστό πιθανότητας εξαφάνισης τα επόμενα χρόνια ,δεν υπάρχουν στοιχεία .Χρειάζεται να τονιστεί ότι το συγκεκριμένο είδος μπορεί να προέρχεται από την <<απέναντι πλέον στεριά>> και πιθανότατα διατηρεί ακόμα ίχνη προγονικά,  στο πέρασμα του χρόνου όμως απομονώθηκε   ψηλά στον Κέρκη σχηματίζοντας ένα μοναδικό γονιδιακό απόθεμα χωρίς να είναι γνωστές οι τάσεις και ο βαθμός  αναγέννησης του.

Η εξέλιξη δεν λειτουργεί ποτέ μέσω της μεταμόρφωσης ενός ενήλικου ατόμου. Κάθε ενήλικο άτομο αναπτύσσεται ως έμβρυο.

 Θα πρέπει να γίνουν σύντομα καινούργιες έρευνες που πιθανότατα να κατατάξουν το είδος στην κατηγορία κινδυνεύον ή ακόμα και κρισίμως κινδυνεύον.

ΚΕΡΚΗΣ

Μονοπάτι Παναγία Μακρινή -κορυφή Βίγλα

Μία διαδρομή εξαιρετικής άγριας ομορφιάς 

Η Παναγία Μακρινή

Στο βάθος ο Άγιος Ισίδωρος και ο δρόμος που διασχίζει τις βόρειες πλαγιές από την Καλλιθέα στους Δρακαίους μέσα σε πυκνό δάσος άγριου κυπαρισσιού από τα μοναδικά που έχουν απομείνει στην Ελλάδα. 

Η παραλία του Βάλσαμου. Από τις πιο όμορφες παραλίες στα ΒΔ της Σάμου.

Σε κάποια σημεία στο μονοπάτι υπάρχουν σημάδια για να μην χάνονται οι τολμηροί. 

Ανεβαίνοντας το τοπίο αγριεύει.Γκρεμοί, εκτυφλωτικός ασβεστόλιθος και το απέραντο γαλάζιο του ανατολικού Αιγαίου.

Για αρκετή ώρα ο επισκέπτης-ορειβάτης διασχίζει την κόψη της περιοχής Πριόνι. Όνομα και πράγμα.

Στο τέλος της κόψης αρχίζει και φαίνεται το σύμπλεγμα των κορυφών.

Η διαδρομή από την Π.Μακρινή διαρκεί περίπου 3 ώρες. Όσοι το επιχειρήσετε να χετε νερό μαζί σας.  

Μικρή βόλτα στον Κέρκη

Η κορυφή Ζάστανο  του Κέρκη υψώνεται στα 1195 μέτρα.

Ειναι η βόρεια απόληξη της κορυφογραμμής που ξεκινάει απο την Βίγλα 1434μ.

Προσεγγίζεται απο το χωριό Δρακαίοι με σκληρό χωματόδρομο.

Στο τέλος περίπου του δρόμου υπάρχει σημαδεμένο μονοπάτι που ανηφορίζει τις πραγματικά κακοτράχαλες πλαγιές.

Η σήμανση είναι  παλιά και μπορεί κάποιος εύκολα να μπερδευτεί ειδικά στα σημεία που το μονοπάτι περνά μέσα απο δασωμένα και σάρες. Θέλει προσοχή, αλλά με λίγη υπομονή όμως, προσεγγίζεται η ράχη και η θέα προς το μεγάλο Σειτάνι ,το Κακοπέρατο και το σύνολο σχεδόν του βουνού με τις  κορυφές, τις απότομες πλαγιές και τα φαράγγια αποζημιώνει τον επισκέπτη.
Θα μαζέψει και το τσαγάκι του χειμώνα....... 

Στο τέλος αφού έχετε ταλαιπωρήσει αρκετά τα πόδια σας απο το πολύωρο ανέβα -κατέβα   μπορείτε να βουτήξετε στο Βάλσαμο και να σας φύγει ολη η κούραση.

Η παραλία αυτή βρίσκεται στον δρόμο για το καρνάγιο του Αγ.Ισίδωρου. 

ΚΕΡΚΗΣ

Ένα μεγάλο χάρισμα των ελληνικών βουνών είναι οτι βρίσκονται τα περισσότερα σχεδόν δίπλα στην θάλασσα. Όλυμπος ,Ταΰγετος, Λευκά Όρη, Πήλιο, Άθως, Παγγαίο κ.α.

Το ίδιο και ο Κέρκης βρέχει και αυτός τα πόδια του σε ακρογιάλια όπως είναι τα Σειτάνια,η Ψιλή Άμμος,τα Βοτσαλάκια,το Ποτάμι και τόσες άλλες παραλίες σχεδόν παρθένες ,ενώ οι κορυφές του υψώνονται απότομα και δεσπόζουν σε όλο το Αν Αιγαίο.

 Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι ο Κέρκης είναι από τα λίγα Ελληνικά βουνά που με τόσο στενή βάση -βγάζει-τέτοιο υψόμετρο. Η κορυφή του Βίγλα απέχει από το πιο κοντινό σημείο της θάλασσας Ψιλή Αμμος, 3,5 χλμ-με υψομετρική διαφορά 1434 μ.Παρουσιάζει δηλαδή κλίση 1:2.5 -που σημαίνει οτι κάθε 250 μέτρα ανεβαίνει 100 κατά μέσο όρο. Αν συγκρίνουμε την κλίση αυτή με εκείνη που παρουσιάζει ο Ταΰγετος 1:3,7 η με εκείνη που παρουσιάζει ο Όλυμπος 1:6 τότε μιλάμε για ένα πολύ απότομο βουνό.

 Η απότομη αυτή αλλαγή του υψομέτρου έχει σαν συνέπεια και ανάλογη διαφορά στο κλίμα του βουνού. Οπως είναι φυσικό η αλλαγή του κλίματος επιδρά και στην χλωρίδα. Αλλη βλάστηση έχουμε στους πρόποδες του βουνού, άλλη στο μέσο υψόμετρο και άλλη στις κορυφές του. Βέβαια οι διάφορες ζώνες βλάστησης πολλές φορές μπλέκονται μεταξύ τους δημιουργόντας ενα μείγμα πραγματικά μοναδικό. Η επίδραση και άλλων παραγόντων (έκθεση, ανάγλυφο) συντελεί στην διαμόρφωση μιας πολυποίκιλης χλωρίδας. Και αυτό επίσης αλλάζει λόγω του ανάγλυφου και του μικροκλίματος μιας περιοχής (σκιερές και υγρές τοποθεσίες, χαράδρες, ορθοπλαγιές κλπ). Πρέπει να τονιστεί ακόμα οτι η γεωγραφική θέση της Σάμου είναι τέτοια ώστε να βρίσκεται πάνω στην μεταναστευτική πορεία των φυτών απο την ανατολή στην δύση.

 Κάθε εποχή του χρόνου είναι ξεχωριστή για τον Κέρκη. Το καλοκαίρι σχεδόν τα πάντα πάνω του φαίνονται ξερά και άνυδρα.Τα δάση των κωνοφόρων μαζί με τα φυλλοβόλλα και τα σκληρόφυλλα στις χαμηλές και πιο ήπιες πλαγιές του, κάνουν έντονη αντίθεση με τα μάρμαρα και  τον ασβεστόλιθο που εκτεθειμένα όλη την μέρα στον ήλιο ακτινοβολούν ένα φως σχεδόν εκτυφλωτικό. Η θάλασσα την εποχή αυτή αποτελεί λυτρωτικό στοιχείο για τους κατοίκους και τους επισκέπτες του.
Το φθινόπωρο είναι εποχή γαλήνης και προσμονής.Τα χρώματα του καλοκαιριού υποτάσσονται και μαλακώνουν.Τα πρώτα σύνεφα έρχονται και ακουμπούν στις κορυφές του σαν μακρυνοί επίσκέπτες. Μαζί τους φερνουν και τις πρώτες βροχές που θα ξεπλύνουν το τοπίο απο την σκόνη του καλοκαιριού.


 Ο χειμώνας είναι για τον Κέρκη εποχή μεγαλοπρέπειας.Υπάρχουν μέρες που κλείνεται στον εαυτό του και βαριά σύνεφα τον σκεπάζουν. Είναι οι μέρες που θρέφουν τους μύθους του.Υπάρχουν επίσης μέρες που ξανοίγεται χιονισμένος και λαμπερος και παλεύει στα ίσα την θάλασσα και τους ανέμους.

 Την άνοιξη ο Κέρκης έχει επισκεπτήριο. Για τα φυτά, για τα πουλιά, για τους ανθρώπους.

Είναι πραγματικά δύσκολη η απάντηση για το πότε είναι η πιό καταλληλη εποχή να επισκεφθεί κανείς το πανέμορφο αυτό βουνό.Η ταπεινή μου προσωπική εμπειρία έχει αποτυπώσει στο νού και την ψυχή όλες τις εποχές. Βέβαια σε αυτήν την ζωή ,είναι όλα θέμα αναζήτησης. 

Τα τελευταία χρόνια και ειδικά με την ανάπτυξη του τουρισμού στο νησί, γίνονται προσπάθειες για μια εναλλακτική αξιοποίηση των δυνατοτήτων του βουνού.

Η φύση και ο χρόνος στόλισαν τον Κέρκη με σπάνια και πλούσια στολίδια.Τα μοναστηράκια του,τα φαράγγια, οι σπηλιές του ,τα μονοπάτια, οι κορυφές, οι ορθοπλαγίες του και η χλωρίδα, οι παραλίες και τα χωριά του ,η πανίδα του, αποτελούν πόλο ελξης  χρόνο με τον χρόνο όλο και περισσότερων επισκεπτών ντόπιων  και ξένων.

Η ακτινοβολία του μπορεί να ξεπεράσει τα στενά όρια της Σάμου και να φτάσει και στην υπόλοιπη Ελλάδα και γιατί οχι και πιό πέρα.......