Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

 
Νυχτοπεταλούδες της Σάμου 
Τα  Λεπιδόπτερα δηλαδή οι πεταλούδες χωρίζονται σε δύο υποτάξεις .Τα Ροπαλόκερα και τα Ετερόκερα.Η πρώτη υποτάξη στην οποία ανήκουν οι ημερόβιες πεταλούδες είναι  καλά μελετημένη στην Σάμο και ο αριθμός τους φτανει στις 77 (Λ.Παμπέρης 2000). Απο τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα σε αναλογία την έκταση του νησιού. Ωστόσο οι νυχτοπεταλούδες της Σάμου δεν είναι επαρκώς μελετημένες και ο συνολικός αριθμός των ειδών είναι άγνωστος.
 

Callimorpha quadripunctaria

 
Arctia villica

 
 Utetheisa pulchella

 
Camptogramma bilineata
 
  
Theretra alecto
 
 
 Catocala electa
 

Dysauxes famula
 
 
Acontia lucida
 
Emmelina monodactyla

Aphelia ferugana
 
Lygephila craccae

Nomophila noctuela

Xanthorhoe fluctuata

Τρίτη, 14 Φεβρουαρίου 2017

Ακανθόλιμον του Αιγαίου- Acantholimon aegeum  
 
 Πολυετής  θάμνος που σχηματίζει χαρακτηριστικό <<μαξιλάρι>> με έντονα αγκαθωτά φύλλα. Κάλυκας  που καταλήγει σε λευκή χοάνη με 5 ερυθρά νεύρα. Άνθος με ρόδινα πέταλα.
Στα ορεινά της Σάμου είναι πολύ κοινός και εμφανίζεται σε ανοιχτές πετρώδεις περιοχές. Θα τον συναντήσετε εύκολα στις κορυφές του Καρβούνη και του Κέρκη απο τα 800 μέτρα και πάνω.Έχει καταγραφεί σαν ενδημικό είδος της Σάμου και της Χίου.
Οι καρποί παραμένουν στα φυτά για μεγάλο χρονικό διάστημα και αυτό,  με την δεδομένη βοήθεια των ισχυρών ανέμων που πνέουν στις κορυφές σχεδόν καθημερινά, τους προσφέρει καλή ευκαιρία διασποράς.
Οι ανώτερες περιοχές του Κέρκη του Καρβούνη παρόλο που ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 δεν έχουν καθιερωθεί  και στην πράξη σαν προστατευόμενες με διαχειριστικό σχέδιο. Είναι γνωστό ότι οι κορυφές φιλοξενούν σπάνια φυτά. Τυχόν αλλαγές χρήσης καθώς και κλιματικές αλλαγές  μπορούν  να συμβάλλουν στην μείωση των αποθεμάτων των ειδών.Ο σημερινός χαρακτηρισμός του Α.aegeum σύμφωνα με τα κριτήρια της IUCN είναι τρωτό. 

 


 

Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2017


ΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ

Τα τελευταία χρόνια μέρος της Σαμιακής κοινωνίας παρουσιάζει την τάση να αντιλαμβάνεται την αξία των υγροτόπων της Σάμου μακριά από τις αντιλήψεις προηγούμενων δεκαετιών που θεωρούσαν τους τόπους αυτούς σαν  ζωτικό στοιχείο οικονομικής ή γεωργικής εκμετάλλευσης, σαν μια απειλή ελονοσίας,ή σαν τόπους που μπορούσαν να κυνηγήσουν.
 
 Σε πολλές περιοχές  της Ελλάδας πολλοί υγρότοποι  έπαψαν να υπάρχουν λόγω της αποξήρανσης τους  για την αποφυγή της ελονοσίας άλλα και για χρήση τους σε γεωργικές καλλιέργειες. Ευτυχώς στην Σάμο οι λιγοστές  αυτές εκτάσεις  με τις μικρές λίμνες υφίστανται ακόμη παρόλη την έντονη οικιστική ανάπτυξη στα περίχωρά τους και τις κατά συνέπεια έντονες ανθρωπογενείς πιέσεις όπως επίσης και από το φαινόμενο της ξηρασίας  που χρόνο με τον χρόνο εντείνεται λόγω και της κλιματικής αλλαγής. Όσον αφορά το κυνήγι, μπορεί να πει κανείς ότι έχει περιοριστεί σε ένα ένα μεγάλο βαθμό.
 

Οι υγρότοποι είναι πολύτιμα οικοσυστήματα και για τα πουλιά και για τους ανθρώπους . Η Σάμος όπως φαίνεται και στον χάρτη βρίσκεται πάνω σε έναν από τους 3 βασικούς διαδρόμους της μετανάστευσης των πουλιών της χώρας μας και διαθέτει 4 κυρίως μικρούς υγρότοπους. Την Αλυκή της Ψιλής Άμμου, την ευρύτερη περιοχή του Μεσοκάμπου ,τις Γλυφάδες Πυθαγορείου και την περιοχή Ποτοκάκι –Ηραίο με την εκβολή του Ιμβρασου. Οι μικροί αυτοί υγρότοποι συμβάλλουν στην βιοποικιλότητα και αποτελούν πολλές φορές εξαιρετικά τοπία που μπορεί ο καθένας μας να χαρεί. Αποτελούν επίσης σημαντικό κρίκο των υγροβιοτόπων της ευρύτερης περιοχής.
 
 Που έγκειται κυρίως η αξία των μικρών αυτών υγρότοπων του νησιού. Φανταστείτε ότι ταξιδεύετε με το αυτοκίνητό σας και χρειάζεται να διανύσετε εκατοντάδες χιλιόμετρα. Θα σταματήσετε κάπου να ξεκουραστείτε και να βάλετε βενζίνη. Έτσι και τα πουλιά στο μακρύ ταξίδι της μετανάστευσης τους, χρειάζονται τόπους που να μπορούν να σταματήσουν για να ξεκουραστούν γιατί και τα πουλιά ξεκουράζονται, ανεφοδιάζονται και συνεχίζουν το ταξίδι τους και ειδικά τα πουλιά που διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα χρειάζονται τόπους σαν αυτούς της Σάμου, για να σταθμεύσουν λίγες μέρες. Τα πουλιά επίσης διαθέτουν και μνήμη και ξέρουν κάθε φορά που σταματάνε στο ταξίδι τους και όταν ένας υγρότοπος καταστρέφεται ή χάνεται αλλάζει για πάντα το ταξίδι τους και μπορεί να μην επιστρέψουν ποτέ. Έχουν λοιπόν οι υγρότοποι του νησιού μεγάλη ορνιθολογική αξία.
 
                                      Τι θα μπορούσε να γίνει
Μείωση ανθρωπογενών πιέσεων.
Ολοι οι υγρότοποι της  Σάμου περιβάλλονται απο καλιέργειες, σπίτια, ξενοδοχεία.Οι καλλιέργειες χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό λιπάσματα,τα σπίτια και τα ξενοδοχεία έχουν αποχετεύσεις .Σε τι βαθμό επιρεάζουν όλες αυτές οι ανθρωπογενείς λειτουργίες την βιόσφαιρα των οικοτόπων αυτών.Είναι γνωστό οτι η φύση εχει την ιδιότητα να αυτορυθμίζεται αλλά μέχρι ενα όριο. 
Βελτίωση της γνώσης με την δημιουργία μιας βάσης δεδομένων όσον αφορά τον κάθε υγρότοπο καθεαυτό αλλά και τα προστατευτέα αντικείμενα.
Σήμερα δεν  υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για πληθυσμούς ειδών χλωρίδας και πανίδας ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν πιθανές στρατηγικές θεραπείας.Πρέπει να δημιουργηθούν ερευνητικά προγράμματα καθώς και θεσμικά εργαλεία που να μπορούν να κάνουν παρατήρηση για  τα καινούργια δεδομένα  εφόσον και η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της είναι μπροστά μας.
Φύλαξη.
Η βιοποικιλότητα δεν είναι στις προτεραιότητες- ούτε ήταν και ποτέ-  της Ελληνικής πολιτείας πόσο μάλλον τώρα με την οικονομική κρίση.Πρέπει να βρεθούν πόροι.Είναι παγκοσμίως γνωστό οτι χρήματα που πέφτουν στην ανάδειξη και προστασία του περιβάλλοντος ξαναγυρνάνε στην <<αγορά>> με ποικίλους τρόπους.Με απλά λόγια μπορεί να αυξηθεί το τοπικό ΑΕΠ.
Βελτίωση της συνοχής ολων αυτών των περιοχών.
Χρειάζεται να  προστατευτεί όλο το δίκτυο των 4 υγροτόπων μαζί και με  περιοχές του Κέρκη και του Καρβούνη που φιλοξενούν και αυτές σπάνια πουλιά.Θα μπορούσε να δημιουργηθεί φορέας διαχείρησης για τις περιοχές Natura της Σάμου.

Ρύθμιση χρήσεων γής.
Με αυτόν τον τρόπο θα ξέρουμε τι έχουμε και τι μπορεί να κάνει ο καθένας.Θα μπορεί για παράδειγμα ενας επιχειρηματίας ξενοδόχος να επενδύσει και πού? Δεν φταίνε πάντα οι επιχειρηματίες αν δεν υπάρχουν διαχειριστικά σχέδια απο την πολιτεία.

Προβολή, ενημέρωση και δημιουργία εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
Αλήθεια   υπάρχει κάποιο φυλλάδιο από τα εκατοντάδες που κυκλοφορούν κάθε χρόνο  που να λέει επισκεφτείτε τους υδροβιότοπους της Σάμου-έστω αυτούς τους μικρούς-γιατί εκεί μπορεί να συναντήσετε την καστανόπαπια?
 

Σήμερα  το υφιστάμενο σύστημα προστασίας του περιβάλλοντος που αφορά και τους υδροβιότοπους  βασίζεται στην δομή της δασικής υπηρεσίας-  έχει θεσμοθετηθεί από την δεκαετία του 30  περίπου -η οποία από το 2011  είναι ο μοναδικός φορέας που  φυλάσσει εποπτεύει και προστατεύει το χερσαίο φυσικό περιβάλλον  σε ποσοστό επικράτειας χώρας 95%. Μέσα σε αυτό το ποσοστό περιλαμβάνεται η συντριπτική πλειοψηφία των προστατευόμενων περιοχών όπως είναι για παράδειγμα αυτές των υδροβιοτόπων  της  Αλυκής και του Μεσοκάμπου καθώς και των ορεινών όγκων με τις περιοχές Natura  του Καρβούνη και του Κέρκη. 

Το Ελληνικό σύνταγμα στο αρθρο 24 θέλοντας να παντρέψει την ερμηνεία  του διπλού ρόλου που έχει το φυσικό περιβάλλον ,τόσο δηλαδή της περιβαλλοντικής  του διάστασης,  όσο και την διάσταση της δημόσιας περιουσίας,  ορίζει την υποχρέωση του κράτους να  προστατεύει τα φυσικά οικοσυστήματα  ενώ παράλληλα διασφαλίζει και το δικαίωμα των πολιτών σε αυτήν την προστασία. Ωστόσο από την ίδρυση της Δασικής υπηρεσίας  και με την πάροδο του χρόνου μέσω μιας σειράς αποτυχημένων πολιτικών και χρησιμοποιώντας μια νομοθεσία που είναι διασπασμένη και κατακερματισμένη δυστυχώς έχουμε οδηγηθεί σε μια θεσμική υποβάθμιση πολλών προστατευομένων περιοχών χωρίς να έχουμε καταφέρει σαν χώρα να αναπτύξουμε όλες αυτές τις δεκαετίας ένα ενιαίο σύστημα εποπτείας των φυσικών οικοσυστημάτων  ούτε σε εθνικό ούτε σε περιφερειακό αλλά ούτε και σε τοπικό επίπεδο. 
 
 

Δευτέρα, 9 Ιανουαρίου 2017


ΠΑΙΩΝΙΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ

Όταν ο Δίας ψηλά στον Όλυμπο έφτιαχνε τον κυβερνητικό του σχεδιασμό έδωσε στον Απόλλωνα ένα υπουργείο με  διευρυμένες αρμοδιότητες. Ένα υπερυπουργείο που θα λέγαμε και σήμερα στο οποίο υπάγονταν  οι  αρμοδιότητες του διαφωτισμού, της θεραπείας ,της μαντικής και  της δημιουργικής έμπνευσης. Αρμοδιότητες που μπορεί να ήταν διαφορετικές μεταξύ τους αλλά ταυτόχρονα ήταν και αλληλοσυμπληρούμενες.  
Σχηματίστηκε το υπουργικό συμβούλιο και αποφασίστηκε κάθε υπουργός να πάρει και τα αντίστοιχα εργαλεία για να μπορεί να κάνει καλύτερα την δουλειά του. Στον Απόλλωνα και ειδικά για τον τομέα της  θεραπείας  του δώσανε τα βότανα. Ο Απόλλων έδωσε το υπουργείο  θεραπείας –ίασης στον γιό του Ασκληπιό. Ο Ασκληπιός  έγινε  έτσι ο πρώτος γιατρός. Όρισε γραμματέα στο υπουργείο του τον Παίωνα που ήταν και μαθητής του. Κατά καιρούς οι θεοί παρόλο που ήταν κάτω από ένα κοινό υπουργικό συμβούλιο αντιμαχόταν μεταξύ τους και αυτή οι διαμάχη κατά καιρούς είχε τραυματισμούς και θύματα. Σε μια τέτοια διαμάχη έτυχε να τραυματιστούν ο Άρης με τον Πλούτωνα.  Η Λητώ ήταν η μάνα του υπερυπουργού Απόλλωνα και φαίνεται ότι συμπαθούσε τον Παίωνα. Μια μέρα λοιπόν του είπε το μυστικό που ήξερε από τον γιό της, πως δηλαδή να  αποκτήσει μια μαγική ρίζα που φύτρωνε στον Όλυμπο η οποία απάλυνε τον  πόνο των γυναικών κατά τον τοκετό. Ο Παίωνας χρησιμοποίησε την ρίζα για να θεραπεύσει τις πληγές του Άρη και του Αδη (με ελεγχόμενη δόση τονώνει την διαδικασία πήξης του αίματος). Ο Ασκληπιός ζήλεψε και προσπάθησε να σκοτώσει τον Παίωνα .Ο Δίας όμως για να τον σώσει τον μεταμόρφωσε σε Παιωνία.Αυτά περίπου αναφέρει η Ελληνική μυθολογία για την καταγωγή της Παιωνίας.
 Ο Ασκληπιός έχοντας πλέον μείνει μόνος στην τέχνη της θεραπείας των ανθρώπων την εξέλιξε σε τέτοιο βαθμό που θέλησε να εξαλείψει τις ανθρώπινες ατέλειες και να αναστήσει τους νεκρούς. Δεν την γλύτωσε όμως. Τον σκότωσε ο Πλούτωνας με έναν κεραυνό γιατί του χάλαγε την δουλειά. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία .
 
Για πολλούς αιώνες η Παιωνία θεωρείτο φυτό  που μπορούσε να θεραπεύσει σχεδόν τα πάντα. Εξαπλώθηκε ταχύτατα από τον τόπο καταγωγή της την Ευρασία σε όλο τον τότε γνωστό κόσμο. Σήμερα  η Παιωνία χρησιμοποιείται κυρίως  για λόγους καλλωπιστικούς αλλά και φαρμακευτικούς.


Η εξάπλωση του φυτού μέσα και από την ανθρωπογενή παρέμβαση συνετέλεσε σε ένα βαθμό και στον έντονο υβριδισμό  των ειδών σε σημείο που σήμερα η κατάταξη τους , ειδικά εκείνων που κατάγονται από τις Ασιατικές περιοχές ,να θεωρείται περίπλοκη. Τ α περισσότερα υβριδικά είδη βρίσκονται στην περιοχή της Μεσογείου, ενώ τα  γονικά  είδη τους περιορίζoνται στην Ασία .  Αυτό είναι γνωστό σήμερα μέσα από τις αλληλουχίες του DNA.Τα είδη τα οποία αναφέρονται για το Αιγαίο είναι δύο. Η P mascula και η P.clusii.Και τα δύο υβριδογενή  είδη μοιράζονται τους ίδιους Ασιατικούς  προγόνους. H Paeonia mascula  είναι είδος της Νότιας Ευρώπης. Στην Σάμο καθώς και στην Λέσβο έχει καταχωρηθεί  το υποείδος mascula με κόκκινα άνθη .Στην Ρόδο ,Κάρπαθο και Κρήτη καταχωρούνται  δύο υποείδη της clusii που είναι ενδημικά των νησιών αυτών.Η Παιωνία της Σάμου έχει ταξινομηθεί με τα  μορφολογικά της χαρακτηριστικά. Συνήθως όμως στα υβριδογενή είδη η μορφολογική ταξινόμηση δεν είναι επαρκής.
 

Σάββατο, 31 Δεκεμβρίου 2016


Centaurea xylobasis
Η Centaurea xylobasis αποτελεί  μια φυτική μορφή  αρχικά διαμορφωμένη  σε ένα προηγούμενο φυσικό περιβάλλον  τότε δηλαδή που η Σάμος ήταν ενωμένη με την Δυτική Ανατολία η οποία όμως βρήκε την ευκαιρία να δώσει μια διαφορετική παραλλαγή σε νέα λημέρια, ψηλά στις κορυφές του Κέρκη στα 1200 εως 1400 περίπου μέτρα πιθανότατα ψηλότερα από κει που φύτρωνε πριν η Σάμος γίνει νησί. Πιο κοντινό της είδος στο γενεαλογικό δέντρο ίσως να είναι η Κενταυρέα του Οδυσσέα ,είδος της Δυτικής Ανατολίας.
 Μοριακές μελέτες την έχουν κατατάξει στον κλάδο με τις Κενταυρέες της Ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα στα είδη εκείνα  που κατάγονται από μια ευρύτερη περιοχή που περιλαμβάνει την  Τουρκία, το Ιράν και την Μέση Ανατολή. Μπορεί η περιοχή να φαντάζει τεράστια είναι όμως πιο συμαζεμένη σε σχέση με την μακρινή καταγωγή άλλων φυτών της Σάμου. Μιλάμε πάντα για χιλιάδες ίσως και εκατομμύρια χρόνια πριν.

Οι Κενταυρέες γενικά αποτελούν ένα ιδιαίτερα δύσκολο  ταξινομικά είδος εξαιτίας των πολλών ενδιάμεσων taxa ,της μεγάλης ποικιλότητας που παρουσιάζουν, την ύπαρξη πολλών ενδημικών και την μεγάλη ικανότητα υβριδοποίησης τους .
Η Centaurea xylobasis είναι ένα από τα 8 είδη που φιλοξενεί η Σάμος και είναι και το μόνο είδος που εμφανίζεται σε αυτό το υψόμετρο σε περιοχή με σάρες ( κοινό χαρακτηριστικό των ασβεστολιθικών όγκων του Κέρκη που συνεισφέρει  σε μια άκρως ενδιαφέρουσα βοτανικά , ιδιότυπη και σε ένα μεγάλο βαθμό σπάνια και ενδημική  χλωρίδα). Υπάρχουν και κάποια λιγοστά  άτομα από την C. acicularis -η πιο κοινή κενταυρέα του νησιού-  που φτάνουν τόσο ψηλά ,ωστόσο η κύρια εξάπλωσή της είναι χαμηλότερα και σε διαφορετικά εδάφη.

 

Τα μορφολογικά της χαρακτηριστικά δεν παραπέμπουν σε κάποιο είδος από τα υπόλοιπα του νησιού. Πρόκειται για πολυετή θάμνο με πλούσιους διακλαδωμένους πτερυγωτούς βλαστούς. Στην βάση τους είναι ξηλώδεις . Διαθέτει φύλλα , αραιά γναφαλώδη (tomentose), προμήκη  με τμήματα λογχοειδή που καταλήγουν σε ακίδα. Βράκτια με ευδιάκριτες φλέβες στην ράχη τους χωρίς βλεφαρίδες. Τα εξαρτήματα είναι ανοιχτά καστανά, μικρά τριγωνικά με συνήθως 4 μικρές αγκαθωτές βλεφαρίδες που καταλήγουν σε μεγάλο αγκάθι σχεδόν διπλάσιο από το μήκος του βρακτίου. Άνθη κίτρινα.
Η C.xylobasis σύμφωνα με τα κριτήρια αξιολόγησης  της IUCN για τα απειλούμενα φυτά της Ελλάδας έχει κατηγοριοποιηθεί σαν τρωτό ενδημικό που σημαίνει ότι αντιμετωπίζει κίνδυνο εξαφάνισης στο μεσοπρόθεσμο μέλλον. Η αξιολόγηση έχει γίνει κυρίως με το κριτήριο του εύρους της γεωγραφικής κατανομής και την ποιότητα των ενδιαιτημάτων. Σημειωτέον ότι η αξιολόγηση αυτή έγινε τον περασμένο αιώνα, στην δεκαετία του 60 και σε μεγάλο  βαθμό ισχύει ακόμα .  Όσον αφορά όμως την ποιότητα των πληθυσμών δηλαδή άτομα ανά περιοχή  και την ποσοτική τους ανάλυση δηλαδή ποσοστό πιθανότητας εξαφάνισης τα επόμενα χρόνια ,δεν υπάρχουν στοιχεία .Χρειάζεται να τονιστεί ότι το συγκεκριμένο είδος μπορεί να προέρχεται από την <<απέναντι πλέον στεριά>> και πιθανότατα διατηρεί ακόμα ίχνη προγονικά,  στο πέρασμα του χρόνου όμως απομονώθηκε   ψηλά στον Κέρκη σχηματίζοντας ένα μοναδικό γονιδιακό απόθεμα χωρίς να είναι γνωστές οι τάσεις και ο βαθμός  αναγέννησης του.
Η εξέλιξη δεν λειτουργεί ποτέ μέσω της μεταμόρφωσης ενός ενήλικου ατόμου. Κάθε ενήλικο άτομο αναπτύσσεται ως έμβρυο.


 Θα πρέπει να γίνουν σύντομα καινούργιες έρευνες που πιθανότατα να κατατάξουν το είδος στην κατηγορία κινδυνεύον ή ακόμα και κρισίμως κινδυνεύον.



Τετάρτη, 18 Μαρτίου 2015

ΦΡΥΓΑΝΑ -ΦΡΥΓΑΝΙΚΗ ΒΛΑΣΤΗΣΗ


Ανά τους αιώνες στο νησί της Σάμου έχουν δωθεί  πολλά ποιητικά ονόματα όσο σε κανένα άλλο του Αρχιπελάγους.
Δρυούσα για τις άφθονες βελανιδιές, Ανθεμούσα για τα πολλά λουλούδια που κάλυπταν το έδαφός της από τις ψηλές κορυφές του Κέρκη και του Καρβούνη μέχρι και τα πιο απόμακρα ακρογιάλια της, Μελάμφυλλος για την δάφνη, Φυλλάς για την πυκνή βλάστηση, Κυπαρισσία για τα  δάση των  άγριων κυπαρισσιών, Πιτυούσα για τα ξακουστά της πεύκα.
Σήμερα υπάρχουν ακόμα αρκετά κομμάτια Σαμιώτικης φύσης που ανατρέχουν σε αυτήν την παλιά αίγλη.
Τις τελευταίες δεκαετίες ένα είδος βλάστησης έχει εντείνει την παρουσία του  και εξαπλώνεται κυρίως στις πεδινές περιοχές του νησιού. Είναι η φρυγανική βλάστηση ή φρύγανα.
Αυτός ο τύπος βλάστησης είναι χαρακτηριστικός των μεσογειακών οικοσυστημάτων και συνήθως επεκτείνεται σε αντικατάσταση άλλου είδους βλάστησης που έχει υποβαθμιστεί κυρίως απο πυρκαγιές ή βόσκηση. Ειναι πρόδρομες φυτοκοινωνίες στα πλαίσια της εξελικτικής φυσικής διαδικασίας και συνιστούν αυτοτελής φυτικές ενώσεις αποτελώντας  ιδιαίτερους  οικότοπους. Αναπτύσσεται  σε  φτωχά και βραχώδη ασβεστολιθικά ή πυριτικά εδάφη, σε πλαγιές  που τις περισσότερες μέρες του χρόνου είναι πλημμυρισμένες απο φώς.  
Ο όρος φρύγανα αποδίδεται στον Θεόφραστο (372-287 π.Χ),αρχαίο φιλόσοφο μαθητή του Αριστοτέλη γεννημένο στην Ερεσσό της Λέσβου ο οποίος ασχολήθηκε εκτενέστατα με την βοτανική και την ζωολογία.
ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΤΑ ΦΡΥΓΑΝΑ 

 
Οι βροχές επισκέπτονται την Σάμο  συνήθως απο τα μέσα  Νοέμβρη μέχρι τα μέσα Μάρτη. Και η θερμοκρασία που το καλοκαίρι μπορεί να φτάσει στα πεδινά και του 40 βαθμούς το χειμώνα μπορεί να πέσει μέχρι και το μηδέν.
Το καλοκαίρι τα φυτά των φρυγάνων  βρίσκονται μπροστά στο εξής πρόβλημα.Υπάρχει άφθονο φώς αλλά δεν υπάρχει νερό. Αναγκάζονται για να μπορούν να φωτοσυνθέτουν να περιορίζουν τα φύλλα τους. Αυτό γίνεται στις αρχές του καλοκαιριού ή μάλλον εκεί που αρχίζουν οι μεγάλες ζέστες. Δημιουργούν φύση εκεί που σε διαφορετική περίπτωση δεν θα υπήρχε. Δε σου γεμίζουν το μάτι, εύκολα τα προσπερνάς, νιώθοντας ακόμη και δυσφορία με την παρουσία τους. Φυτά δύσκολα στην όψη, πολλές φορές κακά και δύστροπα όταν τα περπατάς (λόγω των αγκαθερών κλάδων τους), με δυσκολία τα παραμερίζεις και πιο δύσκολα τα ξεριζώνεις. Όλα όμως στο φυτικό βασίλειο έχουν τη λογική τους.
Όταν πέφτουν οι πρώτες φθινοπωρινές βροχές συνήθως στα τέλη του Σεπτέμβρη ,αρχίζουν σιγά σιγά να εμφανίζονται περισσότερα φύλλα με αποτέλεσμα στο τέλος του φθινοπώρου και μέσα στον χειμώνα να πραγματοποιείται μια βλαστική έκρηξη που διαρκεί μέχρι τις αρχές του επόμενου καλοκαιριού.
Αυτό γενικά συμβαίνει στις μεσογειακές περιοχές αλλά ειδικά σε χώρες όπως η Ελλάδα και κυρίως στα νησιά της είναι πολύ έντονο. Το φαινόμενο ονομάζεται εποχιακός διμορφισμός και είναι αυτό που  δίνει την εικόνα του πράσινου στα νησιά, τον χειμώνα.Ο βιολογικός κύκλος των φρυγάνων, χαρακτηρίζεται από σοφία.Τότε δημιουργούνται οι καταλληλότερες συνθήκες γρήγορης αύξησης του φυτού, στη σχετικά σύντομη, για τα νησιά, υγρή χρονική περίοδο που μεσολαβεί. Στο χρονικό αυτό διάστημα, το φρυγανικό φυτό θα κάμει «αγώνα δρόμου» για ν' αναπτυχθεί όσο περισσότερο γίνεται, διαμορφώνοντας βαθύ ριζικό σύστημα, για ν' αντεπεξέλθει στις δύσκολες συνθήκες του καλοκαιριού που ακολουθεί.
Τα φρύγανα είναι ποώδη ή χαμηλοί θάμνοι. Τέτοια είναι το θυμάρι, η ρίγανη, το φασκόμηλο, οι λαδανιές ή κουνούκλες, η κάππαρη, τα βαλσαμόχορτα, τα ρείκια, οι αστοιβιές  κ.α. Πολλά φυτά των  φρυγανικών οικοσυστημάτων είναι αρωματικά και περιέχουν αιθέραια έλαια που τους χρησιμεύουν σε δύο τρόπους. Απο την μία κατακρατούν νερό που τόσο το χρειάζονται και απο την άλλη απωθούν την βόσκηση των ζώων. Τα ζώα και ειδικά τα κατσίκια σπάνια τρώνε την ρίγανη, τις κουνούκλες ή τα φασκόμηλα. Μπορούμε να πούμε οτι αυτός είναι και ένας απο τους λόγους που τα νησιά είναι ο παράδεισος των αρωματικών παρόλο που η βόσκηση είναι εξαιρετικά διαδεδομένη με τις γνωστές συνέπειες για τα υπόλοιπα είδη του φυτικού βασιλείου.
Εξαιτίας των αιθέριων ελαίων που περιέχουν πολλά από αυτά τα φυτά, αποτελούν πολύ καλή πρώτη ύλη για πυρκαγιές την θερμή περίοδο του έτους. Για τον λόγο αυτό αρκετά δασαρχεία στην Ελλάδα προβαίνουν σε ελεγχόμενο καθαρισμό τους όταν οι κοινωνίες των φυτών αυτών αποτελούν υποόροφο πευκοδάσους
Μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα κατηγορία φυτών που συνθέτουν τα φρυγανικά οικοσυστήματα είναι τα γεώφυτα. Πρόκειται για  πραγματικά στολίδια που κοσμούν τις εξοχές του νησιού  και την γεμίζουν χρώματα από τις αρχές του φθινοπώρου μέχρι και αργά την άνοιξη. Περνούν την καλοκαιρινή ξηρασία σαν βολβοί ή κόνδυλοι μέσα στο έδαφος χωρίς υπέργειο τμήμα ή φύλλα. Μόλις αρχίσουν οι βροχές βγαίνουν απευθείας τα φύλλα τους από το έδαφος και ολοκληρώνουν το κύκλο ζωής τους μέχρι το τέλος της άνοιξης. Τέτοια φυτά με πανέμορφα και ξεχωριστά λουλούδια ειναι: οι νάρκισσοι, οι κρόκοι, οι ορχιδέες, οι ασφόδελοι, οι σκυλλοκρεμμύδες, οι ίριδες, τα κυκλάμινα.
Αρκετά απο τα είδη των γεώφυτων είναι ανατολικής προέλευσης και το όριο εξάπλωσής τους πρός τα δυτικά σταματάει στην Σάμο. Άλλα πάλι είναι είδη που συναντώνται μόνο στο Αν.Αιγαιο και άλλα είναι είδη που τα βρίσκουμε μόνο στην Αν Μεσόγειο.
Τα πιο γνωστά φρύγανα είναι: το θυμάρι (Coridothymus capitatus, Thymus sp.), η λαδανιά (Cistus creticus, Cistus salviifolius), η αγούθουρα ή γούδουρας (Hypericum empetrifolium), το φασκόμηλο (Salvia triloba), η αστοιβίδα (Sarcopoterium spinosum), το ρείκι (Erica manipuliflora), ο ασπάλαθος (Calicotome villosa), το σπαράγγι (Asparagus acutifolius), το λυχναράκι (Ballota acetabulosa), ο ασφόδελος (Asphodelus aestivus), η γκλομπουλάρια (Globularia alypum) κτλ.
Αξίζει να σημειωθεί ότι τα φρύγανα επίσης συνιστούν ενδιαιτήματα και για πολλά είδη ερπετών.

ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΤΩΝ ΦΡΥΓΑΝΙΚΩΝ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑΤΩΝ


Για την ανάγκη προστασίας των φρυγανικών οικοσυστημάτων, σημειώνει ο καθηγητής του
Α.Π.Θ. Νικόλαος Στάμου: «Για τα φρύγανα και φρυγανικά οικοσυστήματα, έχει γίνει δεκτό
από μια επιστημονική άποψη, ότι αυτά προέρχονται από το δάσος σε μια μακροχρόνια
αρνητικής κατεύθυνσης εξελικτική διαδικασία (υποβάθμιση). Είτε όμως δέχεται κάποιος την
άποψη αυτή, είτε την άποψη ότι αυτά συνιστούν αυτοτελή ένωση , τα συστήματα αυτά
αποτελούν για τις περιοχές στις οποίες απαντώνται (στις πιο ξηροθερμικές ζώνες, αλλά
όχι μόνο, και κυρίως στο νησιώτικο χώρο), αδύναμο έστω αλλά κρίσιμο προστατευτικό
μανδύα για την αντιδιαβρωτική προστασία του ελάχιστου απομείναντος εδάφους στις πλαγιές των ξηροθερμικών αυτών περιοχών. Αποτελούν, επίσης,  παράγοντα ενίσχυσης (έστω και μικρού σε σχέση με το δάσος και τους θαμνώνες) των υπογείων αποθεμάτων νερού μέσω της διήθησης. Εκ του γεγονότος αυτού και μόνο, συνεπώς, προκύπτει ανάγκη της αυστηρής προστασίας τους, ως συνέπεια και της συνταγματικής επιταγής για προστασία του φυσικού περιβάλλοντος .Ο ίδιος συμπληρώνει: «Ο αποχαρακτηρισμός των φρυγάνων όπως καθώς και η μετάβασή τους σε περιοχές  μη δασικής χρήσης, οδηγούν ευθέως και μαζικώς σε αλλαγή του τοπίου και σε μείωση της πλούσιας βιοποικιλότητας, που υπάρχει στα εν λόγω οικοσυστήματα»

 



ΕΠΙΚΟΝΙΑΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΟΜΟΚΤΟΝΑ
Ophrys speculum
Οι αυτοφυείς ορχιδέες και ειδικότερα τα είδη που ανήκουν στο γένος όφρυς έχουν αναπτύξει ένα μοναδικό τρόπο για να επικονιάζονται. Εξαπατούν τα έντομα με τα μορφολογικά χαρακτηριστικά που έχουν αναπτύξει στα λουλούδια τους και ταυτόχρονα εκλύουν φερομόνες-οι ορμόνες της ερωτικής έλξης. Τα έντομα ,συνήθως τα αρσενικά ,πέφτουν στην παγίδα. Ο συνδυασμός αυτός, οπτικό και οσφρητικό ερέθισμα, δεν συναντάται σε καμιά άλλη οικογένεια στο... φυτικό βασίλειο. Έχει αναπτυχθεί έτσι μια σχέση μοναδική μεταξύ φυτού και εντόμου επικονιαστή. Ο άνθρωπος σήμερα χρησιμοποιεί εντομοκτόνα σε μεγάλες ποσότητες. Παράδειγμα η Κρήτη ένα νησί πολύ μεγαλύτερο από την Σαμο που η αλόγιστη χρήση εντομοκτόνων είχε σαν αποτέλεσμα την εξαφάνιση του είδους ophrys speculum -οφρύς το κάτοπτρον. Η μείωση των εντόμων έχει σαν αποτέλεσμα την δυσκολία της επικονίασης των φυτών που χρόνο με το χρόνο λιγοστεύουν και στο τέλος εξαφανίζονται από ένα τόπο. Στην Σάμο οι καταγραφές των πληθυσμών δεν δείχνουν τάσης μείωσης όσον αφορά τον κίνδυνο από την χρήση εντομοκτόνων που σημαίνει ότι οι πληθυσμοί παραμένουν με σχετική σταθερότητα στους βιότοπους που εμφανίζονται. Ο κίνδυνος όμως, που φαίνεται να υπάρχει, μπορεί να προέλθει από την καταστροφή των βιοτόπων ,το ξεχέρσωμα δηλαδή των χωραφιών, τις διανοίξεις των δρόμων και την χρήση λιπασμάτων που αλλάζει την σύσταση του εδάφους.

Δευτέρα, 1 Απριλίου 2013

                                      

        Οι αστραπές και η βροχή  είναι......... λίπασμα. 

Στα τέλη του 19 ου αιώνα οι  Γερμανοί ερευνητές Τζούλιους Έλστερ και Χάνς Γκάιτελ μελέτησαν τον ατμοσφαιρικό ηλεκτρισμό και ανακάλυψαν ότι το έδαφος της γης εκπέμπει συνεχώς ηλεκτρικά φορτισμένα μόρια στον αέρα.
Τις μέρες που έχει λιακάδα η γη έχει αρνητικό φορτίο και η ατμόσφαιρα θετικό. Τα ηλεκτρόνια χάνονται από το έδαφος και τα κερδίζει ο ουρανός. Στις καταιγίδες όμως η πολικότητα αντιστρέφεται. Η γη γίνεται θετική και τα σύννεφα αρνητικά.Τα ηλεκτρικά φορτία καταλήγουν στο έδαφος με τις αστραπές. Έχει μετρηθεί ότι κάθε λεπτό πέφτουν πάνω στον πλανήτη χιλιάδες αστραπές αναπληρώνοντας έτσι τα φορτία που χάνονται από τις περιοχές που έχουν καλό καιρό. Δημιουργείται μια διαφορά δυναμικού-ηλεκτρική τάση, η οποία αυξάνεται μαζί με το υψόμετρο. Δυστυχώς ακόμα, ο άνθρωπος δεν είναι σε θέση να δαμάσει την απεριόριστη αυτή ενέργεια.  
Ωστόσο ερευνητές εδώ και πολλές δεκαετίες έχουν κάνει πειράματα για τον ηλεκτρικό ερεθισμό που δέχεται το έδαφος κατά την διάρκεια των καταιγίδων και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο ερεθισμός αυτός βοηθάει στην βλάστηση των σπερμάτων και στην ανάπτυξη των φυτών.


 
Την ώρα που πέφτουν αστραπές στη γη συνήθως βρέχει.Το νερό της βροχής  διαλύει διάφορα συστατικά της ατμόσφαιρας εναποθέτοντας στο έδαφος μεταξύ των άλλων και μεγάλες ποσότητες αζώτου σε υδατοδιαλυτή μορφή.Έρευνες έχουν υπολογίσει ότι σε κάποιες περιοχές μπορεί η βροχή να εφοδιάσει το χώμα με μια ποσότητα αζώτου που φτάνει έως και δύο κιλά ανά στρέμμα, τον χρόνο.
 
 
 
 
Το άζωτο είναι είναι βασικό συστατικό των φυτών εφόσον η αύξησή  και η παραγωγικότητα τους επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από την διαθεσιμότητα του.
Ο συνδυασμός λοιπόν της απεριόριστης ηλεκτρομαγνητικής ενέργειας και του εμπλουτισμού με άζωτο σε  ένα οικοσύστημα μπορεί να  προσδώσει  ιδιαίτερα χαρακτηριστικά δημιουργώντας  πλούσια  βλάστηση και χλωρίδα. Βέβαια παίζουν ρόλο και άλλοι παράγοντες.
Στην Σάμο δεν λείπουν οι μέρες με βροχή  οι οποίες επισκέπτονται το νησί κυρίως φθινόπωρο και χειμώνα σε ποσοστό 60% και λιγότερο την άνοιξη και το καλοκαίρι σε ποσοστό 40%. Από τις μέρες αυτές το ποσοστό με καταιγίδες είναι περίπου 20%.Το ποσοστό αυτό είναι από τα υψηλότερα στην Ελλάδα και οφείλεται κυρίως στην γεωγραφική θέση του νησιού που γειτονεύει με τα παράλια της Μ.Ασίας.
Τα κλιματικά αυτά χαρακτηριστικά έχουν αποτυπωθεί στο βιοφάσμα  του νησιού και είναι αυτός ο κυριότερος λόγος που η Σάμος διαθέτει σε σχέση με την έκτασή της  μια από τις πιο πλούσιες χλωρίδες σε αριθμό ειδών στην Ελλάδα.
.........................Λιπαίνεται απο μόνη της
 
 

Τρίτη, 26 Μαρτίου 2013



ΞΗΡΟΘΕΡΜΙΚΑ ΕΙΔΗ


Φυτά που αντέχουν σε ξερές και ζεστές συνθήκες φυσικού περιβάλλοντος
Όλα τα φυτά για να φτάσουν στο μέγιστο της απόδοσης τους χρειάζονται νερό. Τα ξηροθερμικά όμως είδη εκτελούν τις διάφορες λειτουργίες τους διαπνέοντας μικρότερες ποσότητες νερού από τα άλλα είδη και μπορούν έτσι με λιγότερο νερό να διατηρούν το  φύλλωμα τους, να ανθίζουν και να καρποφορούν.Μπορούν επίσης να αντέχουν σε μεγάλες περιόδους ξηρασίας και ανομβρίας.
Τα ξηροθερμικά είδη διαθέτουν διαφορετικούς μηχανισμούς μέσω των οποίων εξοικονομούν νερό. Οι μηχανισμοί αυτοί κυρίως επικεντρώνονται στα φύλλα εφόσον με τα φύλλα γίνεται η διαπνοή των φυτών, φεύγει δηλαδή το νερό, με την μορφή υδρατμών, που παίρνουν από τις ρίζες.
Οι κυριότεροι μηχανισμοί είναι οι εξής:
 
Ολοκλήρωση του βιολογικού τους κύκλου σε περίοδο με επάρκεια νερού.



                                 Μικρός αριθμός στομάτων ανά μονάδα επιφανείας φύλλου.








                                                             Σαρκώδη φύλλα με παχιά επιδερμίδα





 

                                                            Mεγάλη  πυκνότητα αγγείων στα φύλλα  

                                                       
 
                      Πτύχωση στα φύλλα όταν οι μέρες είναι ξερές, ζεστές και με έντονη ηλιοφάνεια






           Μικρότερη επιφάνεια των φύλλων όταν υπάρχει έλλειψη νερού ή και αποβολή του.

  
 


                                  Κάλυψη των φύλλων με τρίχες ή με κηρώδη επιχρίσματα.


                                                      Ανάπτυξη μεγάλου ριζικού συστήματος.





 
 
Σε φυσικά μεσογειακά οικοσυστήματα όπως είναι αυτά της Σάμου, τα ξηροθερμικά είδη έχουν την ικανότητα να αξιοποιούν την υγρασία της ατμόσφαιρας που υπάρχει κοντά στο έδαφος σε μορφή ομίχλης.Εχει υπολογιστεί ότι το αξιοποιήσιμο νερό απο την ομίχλη είναι περίπου σαν 100 mm βροχής το χρόνο.

Πέμπτη, 24 Μαΐου 2012

Το τσάι του βουνού της Σάμου πρέπει να προστατευθεί.

Πρόκειται για το είδος Sideritis sipylea,το οποίο εξαπλώνεται στις ορεινές περιοχές του Κέρκη και του Καρβούνη σε υψόμετρο 700-1400 μ. κυρίως σε βραχώδεις  και ξερές ασβεστολιθικές  τοποθεσίες. Η επιστημονική ονομασία του γένους sideritis, που περιλαμβάνει περίπου 150 διαφορετικά είδη, προέρχεται από την ελληνική λέξη «σίδηρος» ακριβώς λόγω της υψηλής περιεκτικότητας του σ’ αυτό το στοιχείο. Το είδος αυτό έχει φαρμακευτικές ιδιότητες που αξιοποιούνται από την παραδοσιακή ιατρική στην αντιμετώπιση της βρογχίτιδας, στην ανακούφιση του κοινού κρυολογήματος, αλλά και στην καταστολή του εμφυσήματος των πνευμόνων.

Δυστυχώς όμως,αυτές οι θεραπευτικές ιδιότητες του φυτού,πολύ συχνά κάθε χρόνο  οδηγούν στην αλόγιστη και δίχως έλεγχο και κανόνες, συλλογή του. Ο αριθμός των συλλεκτών στα δύο βουνά  είναι άγνωστος, αφού είναι παντελής η έλλειψη συστήματος αδειοδότησης, ενώ η άγνοια και οι λαθεμένες πρακτικές (όπως λ.χ. το ξερίζωμα των φυτών) οδηγούν σε σημαντική μείωση των πληθυσμών του και κατά συνέπεια σε διατάραξη των οικοτόπων. Η ορθή συλλογή θα πρέπει να γίνεται κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας του τον Ιούνιο και Ιούλιο, ως εξής: Κόβουμε μόνο το στέλεχος με τα άνθη, χρησιμοποιώντας κοφτερή λεπίδα ή ψαλίδι, πάνω από το ξυλώδες τμήμα του φυτού, αφήνοντας παράλληλα τουλάχιστον το 1/2 με καλά ανεπτυγμένους ανθοφόρους βλαστούς . Με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζεται ο πολλαπλασιασμός του μέσω των σπόρων. Εξίσου σημαντική είναι και η αποθήκευσή του, η οποία θα πρέπει να γίνεται μέσα σε βαμβακερές ή χάρτινες σακούλες, απαραιτήτως στεγνές και καθαρές και εν συνεχεία να φυλάσσεται μακριά από τον ήλιο, την υγρασία και τη σκόνη.