Πέμπτη, 28 Ιουνίου 2018

Vanessa cardui.
 
Είναι η μοναδική πεταλούδα με το μεγαλύτερο εύρος εξάπλωσης εφόσον μελέτες των τελευταίων χρόνων έχουν καταλήξει ότι το είδος αυτό ταξιδεύει 12000 χλμ από την τροπική Αφρική μέχρι την Ευρώπη διασχίζοντας την Σαχάρα δύο φορές.
 

 Η Σάμος αποτελεί έναν  από τους σταθμούς της μεταναστευτικής πορείας του είδους εφόσον από  τα τέλη  Μαΐου και με κορύφωση τον Ιούνιο και τα μέσα Ιουλίου  εμφανίζεται σταδιακά σε μεγάλους πληθυσμούς στις κορυφές του Κέρκη και του Καρβούνη πιθανότατα συνεχίζοντας  για  πιο βόρειες περιοχές. Τους φθινοπωρινούς μήνες οι πληθυσμοί λιγοστεύουν. Το status  του είδους αυτού στην Σάμο χρήζει  διερεύνησης. Είναι  ολιγοήμερος επισκέπτης η μόνιμος φιλοξενούμενος του καλοκαιριού, που δημιουργεί εδώ την καινούργια γενιά που το φθινόπωρο θα ξανακατέβει στα νότια;
 
Η επιστήμη μέχρι πρόσφατα δυσκολευόταν να μελετήσει την κίνηση των εντόμων με τρόπους σαν αυτούς που χρησιμοποιεί στα μεταναστευτικά πουλιά δλδ παρατήρηση, δακτυλίωση και ραδιοπαρακολούθηση και ήταν λογικό εφόσον εδώ έχουμε να κάνουμε με μικροσκοπικά έντομα  τα οποία πετούν κατά εκατομμύρια.
Την λύση την έδωσαν τα φυτά ξενιστές που χρησιμοποιούν οι κάμπιες και το νερό.
Στον  πολύ ενδιαφέροντα κύκλο ζωής των πεταλούδων υπάρχει και η μορφή της κάμπιας.
Οι κάμπιες μεταμορφώνονται σε  χρυσαλίδες και οι χρυσαλίδες γίνονται πεταλούδες.
Οι κάμπιες τρώνε φυτά και τα φυτά χρειάζονται νερό.
Το νερό περιέχει υδρογόνο και  ισότοπα  υδρογόνου σε αναλογίες  που εξαρτώνται από την  γεωγραφική θέση.
Κατά την απορρόφηση του νερού, η αναλογίες  αυτές  διατηρούνται  στα φυτά, αργότερα παραμένουν  στις κάμπιες που τρέφονται με αυτά τα φυτά και τελικά στις  ενήλικες πεταλούδες. Με αυτό τον τρόπο προσδιορίζεται ο τόπος στον οποίο  αναπτύχθηκαν οι  κάμπιες  και μπορεί έτσι να καταγραφεί το μακρύ ταξίδι της Vanessa cardui.

 

Τρίτη, 13 Φεβρουαρίου 2018

Μουσείο Φυσικής Ιστορίας στο Λονδίνο


Απέχει 10 λεπτά με τα πόδια από τον σταθμό του μετρό South Kensington 


Στην είσοδο δεσπόζει ο σκελετός ενός Στεγόσαυρου, ένας γίγαντας της Ιουρασικής περιόδου. Ακολουθεί ένα θεαματικό γήινο γλυπτό που μπορεί κανείς να νιώσει τις τεράστιες δυνάμεις των τεκτονικών πλακών που διαμορφώνουν τον πλανήτη μας.


Σε αρκετά σημεία του μουσείου υπάρχουν ειδικά πάνελ με κείμενα που σε προδιαθέτουν για τα εκθέματα που ακολουθούν.


Στην κόκκινη ζώνη του μουσείου ο επισκέπτης θα έρθει  σε επαφή με τους θησαυρούς της γης. Πλούσια εκθέματα με πετρώματα και ορυκτά, πολύτιμοι λίθοι και απολιθώματα από μακρινές εποχές.


Στην πράσινη ζώνη αξίζει να διαβάσετε την ιστορία του Dodo, (Raphus cucullatus). Πτηνό των νησιών Μαουρίσιους στον Ινδικό ωκεανό που εξαφανίστηκε το 1693, λιγότερο δλδ από εκατό χρόνια μετά την ανακάλυψη των νησιών από τους Ολλανδούς. Κυριότερος λόγος εξαφάνισης του είδους ήταν τα  ξενικά είδη-invasive species  (χοίροι και τρωκτικά) που εισήγαγαν οι Ολλανδοί έποικοι στο νησί τα  οποία ανταγωνίζονταν έντονα τις πηγές τροφίμων και έτρωγαν επίσης  τα αυγά και τους νεοσσούς τους. Το Dodo αποτελεί το πιο διάσημο παράδειγμα εξαφάνισης ειδών που προκαλεί ο άνθρωπος. Ο σημαντικός αυτός ρόλος του Dodo στην ανάδειξη της εξαφάνισης των ειδών, σε συνδυασμό με την πρόοδο της γενετικής που θα μπορούσε να επιτρέψει την ανάσταση του, οδήγησε τους επιστήμονες να εξετάσουν τη δυνατότητα να ξαναζωντανέψουν το Dodo. Η αλληλουχία του γονιδιώματος του Dodo από τους γενετιστές το 2016 αναζωπύρωσε αυτή τη συζήτηση καθώς και τη δεοντολογική-ηθική συζήτηση για τη χρήση τεχνικών de-extinction (αποεξαφάνιση) και τις επιπτώσεις τους στην ροή  της φυσικής ιστορίας.


Δεκάδες σκελετοί ζώων από μακρινές εποχές κεντρίζουν την φαντασία του επισκέπτη. Megatherium americanum ένα τεράστιο βραδύποδο θηλαστικό που  έζησε στην Νότια Αμερική μέχρι τα τέλη της Πλειστόκαινης εποχής δλδ περίπου 12000 χρόνια πριν.




Καθημερινά πολλά σχολεία αλλά και οικογένειες με μικρά παιδιά επισκέπτονται το μουσείο αντλώντας γνώσεις  με τον πιο παραστατικό τρόπο μέσα από διάφορα εκθέματα και δραστηριότητες  για τον τρόπο ζωής των θηλαστικών, των ψαριών, των πτηνών, των φυτών, των ερπετών, των εντόμων. Γνωρίζοντας το πώς λειτουργεί  και πως εξελίσσεται ο έμβιος κόσμος γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος, πιο ειλικρινής και πιο ανεκτικός , με τις κεραίες της ψυχής και του νου πάντα ανοιχτές και αυτή η γνώση αποκτά μεγαλύτερη αξία και μεγαλύτερη προοπτική όταν την προσλαμβάνεις σε μικρή ηλικία.


Στην πράσινη ζώνη βρίσκεται η μεγάλη αίθουσα του Μουσείου-Hintze Hall όπου ο επισκέπτης ζει την μοναδική εμπειρία να αιωρείται πάνω από το κεφάλι του ο σκελετός μιας γαλάζιας φάλαινας μήκους 25 μέτρων.  



Στην αίθουσα δεσπόζει επίσης το άγαλμα του Κάρολου Δαρβίνου που κάθεται ατάραχος πάνω στην πολυθρόνα του στέλνοντας μας το μήνυμα ότι η ελευθερία της σκέψης προωθείται καλύτερα από την έμπνευση του μυαλού των ανθρώπων που ακολουθούν την πρόοδο της επιστήμης.

.
Μια τεραστίων διαστάσεων  φέτα από κορμό σεκόγιας των ακτών του Ειρηνικού υπενθυμίζει στο κοινό ότι το ισοζύγιο κόστος -οφέλους  στην φυσική οικονομία διαφέρει σε κάθε δάσος και θέτει τα δικά του όρια για το ύψος των δέντρων. 



Η οροφή της κύριας αίθουσας κοσμείται από ζωγραφιές δεκάδων φυτών.



Μια από τις αίθουσες συλλογών. Κάθε συλλογή εκτίθεται με κριτήριο την επιστημονική, την ιστορική και την πολιτιστική της αξία.


Λαμβάνοντας υπόψη την ηλικία του Μουσείου, πολλές από τις συλλογές έχουν μεγάλη ιστορική και επιστημονική αξία όπως τα δείγματα που συνέλεξε ο Κάρολος Δαρβίνος.


Στην μπλε ζώνη δίνεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να εξερευνήσει την ποικιλία της ζωής του πλανήτη από την περίοδο των δεινοσαύρων μέχρι των θηλαστικών του σήμερα.


Στην κόκκινη ζώνη ο επισκέπτης έρχεται σε άμεση επαφή με την εξέλιξη του ανθρώπινου είδους μέσα από ένα ταξίδι διάρκειας 7 εκ. ετών, από τους πρώτους αντιπροσώπους της οικογένειας των χομινίδων μέχρι τον τελευταίο που είναι το δικό μας είδος .Το σχετικό πάνελ σε συνδυασμό με τα βίντεο που προβάλλονται στην ίδια αίθουσα, εξηγούν στον επισκέπτη με πολύ παραστατικό τρόπο αυτό που αναφέρει ο Δαρβίνος στην Καταγωγή  του ανθρώπου ότι σε μια σειρά μορφών που μεταλλάσσονται σταδιακά και αδιόρατα από κάποιο πιθηκόμορφο πλάσμα στον άνθρωπο με την σημερινή του μορφή ,θα ήταν αδύνατο να προσδιορίσουμε οποιοδήποτε συγκεκριμένο χρονικό σημείο, στο οποίο θα έπρεπε να χρησιμοποιήσουμε την λέξη άνθρωπος. 


Οι προθήκες με τον Homo neanderthalensis και τον Homo sapiens προσελκύουν πλήθος επισκεπτών.


Το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας είναι ιδιαίτερα  γνωστό και για την αρχιτεκτονική του. Τόσο οι εσωτερικοί όσο και οι εξωτερικοί χώροι του κτιρίου  χρησιμοποιούν εκτεταμένα πλακάκια και τούβλα από τερακότα. Υπάρχουν  επίσης πολλά ανάγλυφα αλλά και γλυπτά  με είδη χλωρίδας και πανίδας.









Η επίσκεψη στο Μουσείο Φυσικής ιστορίας είναι  δωρεάν.
Φροντίστε να του αφιερώσετε χρόνο.


Κυριακή, 19 Νοεμβρίου 2017

 
ΚΟΛΕΟΠΤΕΡΑ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ 
 
                                                        
  Anisoplia segetum velutina


Blitopertha lineolata
 

Chrysolina herbacea
 

Coccinella septempunctata
 

                                                               Corymbia fulva
 

                                      
                                                                  Larinus latus

                                                                
                                                                 Leptura cordigera


                                                              Melolantha melolantha

                                                              
                                                                 Lilioceris lilii

                                                            
  Mylabris quadripunctata
 

Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017


Βοτανικές εξερευνήσεις στην Σάμο μέσα στα χρόνια.

Στις αρχές του 18ου αιώνα η Σάμος έχει επουλώσει τις πληγές της ερημωσής της και το νησί εισέρχεται σε εποχές ανάπτυξης, οικονομικής και κοινωνικής. Η αίγλη των αρχαίων ονομάτων της  που είχαν άμεση σχέση με τον πλούτο του φυσικού της περιβάλλοντος- η Σάμος αποτελεί ενα τόπο που από πάνω ξεπηδάει η φυσική του ιστορία- τώρα που οι συνθήκες στο νησί και γενικότερα στο Αρχιπέλαγος είχαν βελτιωθεί , λειτούργησαν σαν κίνητρο και άρχισαν να προελκύουν διάφορους ερευνητές, φυσιοδίφες, βοτανικούς, γεωγράφους, ζωγράφους απο τις Ευρωπαικές χώρες.
Η πρώτη επίσκεψη στο νησί με βοτανικό ενδιαφέρον φαίνεται να είναι αυτή του Γάλλου βοτανικού Joseph Pitton de Tournefort τον χειμώνα του 1702. Η επίσκεψή του στο νησί διήρκησε περίπου ένα μήνα από τα τέλη του Ιανουαρίου μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου. Εκτός των άλλων, στην αναφορά του για το νησί, παρόλο που η εποχή δεν ήταν και η καλύτερη όπως αναφέρει λόγω του χειμωνιάτικου καιρού καταγράφει αρκετά είδη φυτών. 

 

 Sideritis romana ssp curvidens- κοιν.βλάχικο τσάι-Αναφορά από το μοναστήρι της Μεγάλης Παναγίας την 1 Φεβ 1702.
 

 

Lecokia cretica συν Cachrys cretica -Αναφορά από τον Πύργο την  ίδια μέρα.

 
Thymelaea  tartonraira-Οι ντόπιοι το ονόμαζαν σαρωματάκι. Αναφορά από Χώρα στις 23 Φεβ.

Πιθανότατα επισκέφτηκε και το νησί και ο Βρετανός βοτανικός John Sibthorp σε ένα από τα ταξίδια του στην περιοχή ανάμεσα στο 1786 και 1787 συλλέγοντας φυτά για την δημιουργία της Flora Graeca Sibthorpiana.
Στα 1819-1820 ο Γάλλος αξιωματικός του ναυτικού  Dumont d'Urville   κατέπλευσε στα νησιά του Αρχιπελάγους για υδρογραφικές έρευνες και δοθείσης της ευκαιρίας κατέγραψε και αρκετά φυτά των Ελληνικών νησιών. Σε μια ανάπαυλα του στην Σάμο κατέγραψε 62 είδη κυρίως από παραθαλάσσιες και καλλιεργημένες περιοχές καθώς και από την περιοχή του Πυθαγορείου και του Ηραίου.

Euphorbia chamaesyce

 
                                    Cynachum acutum ssp acutum                         
Φυτά που κατέγραψε ο Γάλλος ναυτικός στις παραλιακές περιοχές κοντά στο Πυθαγόρειο.
Συστηματική καταγραφή της χλωρίδας της Σάμου , με οδηγό την flora Orientalis του Edmond  Boissier εκδ.1867, η  οποία παρέχει εκείνη την εποχή αλλά και για πολλές δεκαετίες αργότερα  το κύριο πλαίσιο αναφοράς της  χλωρίδας της Ανατολής, όπου χλωριδικά υπάγεται και η Σάμος,  γίνεται για πρώτη φορά από τους Carlo de Stefani, Forsyth Mayor και William Barbey που επισκέφτηκαν το νησί την περίοδο 1886-1888.  Τις ανακαλύψεις τους κατέγραψαν σε μια μελέτη που κυκλοφόρησε το 1892. Αναφέρουν  σαν tabula nostra το  ενδημικό  Erodium vetteri (Κέρκης 17-6-1886)  και την Corydallis integra (Κέρκης 16-5-1887).




     Erodium vetteri


    Corydallis integra  

O Γάλλος de Boissieux συνέφερε επίσης στο τέλος του 19ου αίωνα (1896).

Πλήθος νέων καταγραφών  για την χλωρίδα της Σάμου  δίνονται από το μεγάλο αυστριακό βοτανικό Karl Heinz Rechinger στο έργο του, Flora Aegaea (1943) που επισκέφτηκε το νησί λίγα χρόνια πριν τον πόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η  Flora Aegaea είναι το έργο που συνόψισε τις γνώσεις για την χλωρίδα του Αιγαίου μέχρι την εποχή που εκδόθηκε και  οι καταγραφές του Rechinger έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενέστατα σε εκδόσεις που αναφέρονται στην χλωρίδα του νησιού μέχρι και τις μέρες μας.

 
Centaurea xylobasis. Πολυετές ενδημικό του Κέρκη.Πρώτη ανακάλυψη απο τον  Rechinger στις 15 Απριλίου 1934.Η καταγραφή έγινε όπως αναφέρει με τα υπολείμματα των φυτών της προηγούμενης χρονιάς,ξέρους βλαστούς δλδ και ξερά φύλλα.Το φυτό αναπτύσσει καινούργιους βλαστούς και φύλλα στα μέσα του καλοκαιριού και ανθίζει περίπου στα τέλη Ιουλίου.
 
 Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 δύο Έλληνες βοτανικοί ο Κώστας Γουλιμής και ο Νίκος Γουλανδρής  κατέγραψαν νέα είδη της χλωρίδας της Σάμου. Ο  Γουλιμής στη μελέτη του Νέα είδη της Ελληνικής χλωρίδας  του  1956 αναφέρει ότι πραγματοποίησε  δύο αναβάσεις στον Καρβούνη και τρεις στον Κέρκη.



Muscari macrocarpum, Crocus fleischeri.Φυτά του Αν.Αιγαίου που κατέγραψε ο Γουλιμής στην Σάμο.Το πρώτο στις 12 Απριλίου 1953 στην περιοχή Κούτσι και το δεύτερο στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στις 16 Ιανουαρίου 1955. Και τα δύο ηταν γνωστά μέχρι τότε μόνο απο το νησί της Ρόδου.

 Ακολουθήσουν οι Σουηδοί βοτανικοί Snogerup, Runemark και Nordenstam το 1960, οι  Snogerup και Runemark μαζί με ομάδα βοτανικών το 1962 και οι Bothmer και  Strid το 1964. Απο τους Snogerup και Runemark αναφέρεται για πρώτη φορά το πλέον σπάνιο φυτό του νησιού η Consolida samia.
 

Consolida samia. Πολύ σπάνιο φυτό που ανήκει σύμφωνα με την IUCN Red List  στην κατηγορία Κρισίμως κινδυνεύων.Τελευταίες αναφορές απο τον Κέρκη το 1975 και το 1996.
Tα φυτά της Σάμου αναφέρονται εκτενώς  στα δύο μνημειώδη έργα  που ακολουθούν την Flora of Turkey and the East Aegean islands από τον Β.Η.Davis το 1984 και την Mountain flora of Greece από τον Arne Strid και την Kit Tan to 1986.Για κάποιον που θέλει να ασχοληθεί με τα είδη του νησιού προτείνονται σαν τα πλέον κατάλληλα βοηθήματα.
 Ένας μακρύς κατάλογος με 1056 αγγειόσπερμα φυτά της Σάμου  που κυρίως  συνόψισε καταγραφές από την μέχρι τότε βιβλιογραφία δημοσιεύεται για πρώτη φορά το 1989 από τον Σαμιώτη καθηγητή Δημήτρη Χριστοδουλάκη.

Alyssum samium. Πολύ σπάνιο ενδημικό του Κέρκη.Πρώτη καταγραφή απο τον Χριστοδουλάκη.
 
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο συνολικός αριθμός των αγγειόσπερμων φυτών της Σάμου που είχαν καταγραφεί μέχρι τότε ανερχόταν στα 1235. 
Στις επόμενες δεκαετίες και μέχρι σήμερα μικρός αριθμός  φυτών  προστίθεται από διάφορους ερευνητές Έλληνες και ξένους οι οποίοι προσεγγίζουν και  ορισμένες μη προσβάσιμες περιοχές αλλά και σε διάφορες χρονικές στιγμές.
Τέλος να σημειωθεί ότι τις τελευταίες δύο με τρείς δεκαετίες μεγάλος αριθμός ερευνητών Ελλήνων και ξένων έχει εστιαστεί στις άγριες ορχιδέες που φιλοξενεί το νησί. Αξίζει να αναφερθεί η εκτενέστατη αναφορά (59 είδη με φωτογραφίες και  χάρτες κατανομής)  του Pierre Delforge  στο περιοδικό Les Naturalistes Belges Vol.89/2008 στις ορχιδέες της Σάμου. Σχεδόν κάθε άνοιξη πλήθος ερευνητών έρχονται στην Σάμο για να θαυμάσουν την εξαιρετική ποικιλία τους. 
Αποτέλεσμα αυτής  της συνεχούς δραστηριότητες είναι η καταγραφή νέων ειδών και η ανακάλυψη νέων βιοτόπων.

Himantoglossum comperianum.Απο τις σπανιότερες Μεσογειακές ορχιδέες.Στην Ελλάδα συναντάται μόνο στην Λέσβο και στην Σάμο όπου ανακαλύφτηκε πρόσφατα.   
 

Παρασκευή, 25 Αυγούστου 2017


Η περίπτωση του Erodium vetteri της Σάμου
To Erodium vetteri ανήκει στην οικογένεια των Geraniaceae και θεωρείται ενδημικό φυτό της Σάμου. Η ακριβής ονομασία του είναι Erodium sipthorpianum spp vetteri.Τo είδος E.sipthorpianum προέρχεται  απο την  κεντρική και δυτική Ανατολία και έχει δύο εκπροσώπους, το υποείδος sipthorpianum που συναντάται στην Τουρκία και το υποείδος vetteri που συναντάται μόνο στα βουνά της Σάμου (Καρβούνη και Κέρκη ). Στην Σάμο το υποείδος vetteri εμφανίζεται με τρείς διαφορετικές μορφές.
Μια μορφή με σχεδόν άγονους στήμονες που μοιάζουν με στημονώδη και έντονα νηματοειδές  στίγμα,

....μια μορφή με γόνιμους στήμονες και μικρό σφαιρικό στίγμα.
 Οι δύο πρώτες μορφές έχουν να κάνουν με την επικονίαση των ανθέων για να αποφεύγεται η αυτοεπικονίαση και να επιτυγχάνεται η αλλογαμία. Παρατηρείται το φαινόμενο της ετεροστυλίας που σημαίνει οτι οι σχέσεις μήκους μεταξύ των στημόνων και του ύπερου δεν είναι ίδιες σε όλα τα άτομα του ίδιου είδους.
 
....και μια μορφή με έντονες κόκκινες ραβδώσεις στα πέταλα οι οποίες παραπέμπουν στην καταγωγή του φυτού που είναι η Ανατολία εφόσον το μητρικό είδος E.sipthorpianum διαθέτει οχι λευκά πέταλα σαν τα φυτά της Σάμου αλλά απαλά κόκκινα  με έντονες ραβδώσεις αντίστοιχου χρώματος. Η τελευταία μορφή αποδεικνύει για άλλη μια φορά την καταγωγή της χλωρίδας της Σάμου.
Και για την ιστορία Συστηματική καταγραφή της χλωρίδας της Σάμου , με οδηγό την flora Orientalis του Edmond  Boissier εκδ.1867,  γίνεται για πρώτη φορά από τους Carlo de Stefani, Forsyth Mayor και William Barbey που επισκέφτηκαν το νησί την περίοδο 1886-1888.  Τις ανακαλύψεις τους κατέγραψαν σε μια μελέτη που κυκλοφόρησε το 1892.Το E.vetteri καταγράφηκε για πρώτη φορά απο τους ανωτέρω στον Κέρκη στις 17-6-1886 και στον Καρβούνη στις 18-5-1887.