Φριτιλάρια της Βιθυνίας-Fritilaria bythinica

Στα ονόματα που δίνονται στα φυτά το πρώτο χαρακτηρίζει το γένος και το δεύτερο τον τόπο καταγωγής ή αυτόν που το ανακάλυψε ή κάποιο άλλο έντονο χαρακτηριστικό του.Και τα δύο μαζί κάνουν το είδος.

Η Βιθυνία προσδιορίζοταν στις  ασιατικές  ακτές του Βοσπόρου με έξοδο στην Μαύρη Θάλασσα μέχρι περίπου το μέσον των νοτίων ακτών της και και με αρκετό εύρος  στο  ηπειρωτικό έδαφος.
Συνόρευε στα ανατολικά με τη Παφλαγονία, νότια με τη Γαλατία και την Φρυγία και δυτικά με την Μυσία.
  Την έκταση αυτή έλαβε από τις κατακτήσεις των ντόπιων Βιθυνών ηγεμόνων μετά την περίοδο των διαδόχων του Μ. Αλεξάνδρου.

Η φριτιλάρια της Βιθυνίας περιγράφηκε για πρώτη φορά στην Τουρκία στα τέλη του 19ου αιώνα  και συγκεκριμένα στην περιοχή της Προύσας.
Στη Ελλάδα το είδος αυτό εξαπλώνεται  σύμφωνα με την βιβλιογραφία μόνο στην Σάμο,την Χίο και την Ικαρία.
Εμφανίζεται Μάρτιο με Απρίλιο.
Στην Σάμο εκείνη την εποχή σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς είδικά σε ορεινές τοποθεσίες.

Άνθη με τα τέπαλα.

 

 Τα τέπαλα από την εσωτερική πλευρά του άνθους.

 Η πτερυγωτή κάψα με τα σπόρους.

Τα σπόρια

Ornithogalum armeniacum 

Ανθίζει Φλεβάρη με Μάρτη σε ξερές τοποθεσίες.

Muscari macrocarpum

Ενα σπάνιο για την χώρα μας είδος που ανήκει στην οικογένεια των Lilliaceae.
Περιέχεται στον κατάλογο των ειδών της IUNC (1988,1993) -Διεθνής Ενωση Προστασίας της Φύσης, σαν απειλούμενο. Είναι είδος της Ανατολικής Μεσογείου και έχει καταγραφεί στην Σάμο ,στην Ικαρία,σε κάποια μικρονήσια των Δωδεκανήσων και ίσως στην Κρήτη. Προστατεύεται από την Ελληνική νομοθεσία (Π Δ 67/81).
Στή Σάμο κάποια είδη muscari - οι παλιοί τα λέγανε σκορδαψοί- τα ξεπάτωναν για να τα κάνουν τουρσί με αποτέλεσμα σήμερα πολλά είδη να κινδυνεύουν με εξαφάνιση. Ενα απο αυτά ειναι και το m.macrocarpum.Εχουν απομείνει λίγοστοί πληθυσμοί στα χαμηλά του Κέρκη. Ανθίζει στις αρχές της άνοιξης.

ΚΟΛΧΙΚΟ ΤΟ ΑΤΤΙΚΟ

Η χλωρίδα της Σάμου κρύβει εκπλήξεις.
Φέτος για πρώτη φορά εντοπίστηκε ένα καινούργιο είδος για το νησί που ανήκει και αυτό στην ίδια οικογένεια με τα φυτά της προηγούμενης ανάρτησης αυτή των Λειριοειδών-Lilliaceae.
Είναι το Colchicum atticum-κολχικό το αττικό. Παλαιότερα ονομαζόταν και Merendera attica.
Σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς πάνω από το χωριό Καλλιθέα(Καλαμπάχτασι) στον δρόμο που οδηγεί στην Αγ.Κατερίνα και στην Παναγία την Μακρυνή σε υψ 230-350 μ. Συνυπάρχει με τον Κρόκο τον εσχαρωτό και το Κολχικό του Μποισσιέρι.
Είναι φυτό κυρίως της Αν.Στερεάς Ελλάδας όπου παραπέμπει και το όνομά του. Στην πλευρά του Αν Αιγαίου δεν αναφέρεται.
Είναι μικρό σε μέγεθος -δεν ξεπερνάει τους 5 με 7 πόντους και ανθίζει σε πετρότοπους.
Τα πέταλα του ξεχωρίζουν από την βάση τους ,στοιχείο που κάνει το συγκεκριμένο φυτό να ξεχωρίζει από τα υπόλοιπα του γένους του. Επίσης στις κορυφές τους τα πέταλα έχουν ελαφρώς ρόδινη απόχρωση. Ενα άλλο χαρακτηριστικό είναι η ταυτόχρονη εμφάνιση των φύλλων μαζί με το άνθος Στα περισσότερα είδη Κολχικών αλλά και των κρόκων επίσης, τα φύλλα εμφανίζονται μετά την περίοδο άνθησης του φυτού.

ΦΘΙΝΟΠΩΡΙΝΑ ΕΙΔΗ

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ IRIDACEAE-ΙΡΙΔΙΔΩΝ

ΚΡΟΚΟΙ

Crocus cancellatus-κρόκος ο εσχαρωτός

Είδος Μεσογειακό , Ν και ΝΔ Ανατολίας. Ανθίζει το φθινόπωρο σε όλη σχεδόν την Σάμο.

Crocus palassii

Είδος ανατολικής Μεσογείου και ειδικότερα των νησιών του Αν Αιγαίου (Σάμος ,Χίος Μυτιλήνη) . Ανθίζει το φθινόπωρο. Σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στον Καρβούνη . Θεωρείται σπάνιο στην ηπειρωτική Ελλάδα.

ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΤΩΝ LILLIACEAE-ΛΕΙΡΙΟΕΙΔΩΝ

ΚΟΛΧΙΚΑ

Colchicum boissieri-κολχικό του Μποισιέρι

Είδος της Αν Μεσογείου. Ανθίζει το φθινόπωρο. Σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς στον Καρβούνη όπου και συνυπάρχει με τον C.palassii , και στην βόρεια πλευρά του Κέρκη. Στην υπόλοιπη Ελλάδα συναντάται σπάνια μόνο σε νότιες περιοχές (Πελοπόννησο,Στερεά).

Colchicum variegatum-κολχικό το ποικιλόχρωμο

Είδος της Αν.Μεσογείου και της Δ.Ανατολίας. Ανθίζει νωρίς το φθινόπωρο στα χαμηλά κυρίως υψόμετρα σε όλη την Σάμο. Στην υπόλοιπη Ελλάδα συναντάται σπάνια.

Αυτή την εποχή, αν είστε από αυτούς που περπατούν στις χαμηλές εξοχές του νησιού, εύκολα θα συναντήσετε ένα μικροσκοπικό φυτό με κίτρινο λουλουδάκι. Είναι η gagea peduncularis. Ανήκει στην οικογένεια των liliaceae και είναι φυτό πολυετές, με βολβοειδή ρίζα. Έχει όρθιους βλαστούς χωρίς διακλαδώσεις με φύλλα γραμμοειδή σχεδόν σαν σωλήνες, άνθη 1-3 συνήθως κίτρινα και 6 στήμονες.Ανθίζει σε χέρσα χωράφια ή πλαγιές λόφων στα χαμηλά και μέσα υψόμετρα από τα μέσα του Φλεβάρη μέχρι το τέλος περίπου του Απρίλη.

Συνεχίζοντας το ταξείδι στα γεώφυτα θα αναφερθώ σήμερα σε ένα ξεχωριστό είδος -τα κολχικά.
Τα κολχικά η σπασόχορτα είναι πολυετείς πόες με ρίζα βολβώδη. Τα άνθη τους έχουν έξι πέταλα, το χρώμα τους είναι ρόδινο η πολύ ανοι­χτό βιολετί και εχουν συνήθως μακρύ βλα­στό. Μέσα στο άνθος υπάρχουν έξι λεπτοί στήμονες, οι οποίοι είναι γυριστοί στις άκρες τους και μοιάζουν σαν μικρά σφυρά­κια. Τα φύλλα τους εμφανίζονται στη βάση του βλαστού προς το τέλος της ανθοφορίας. Τα κολχικά είναι πολύ διακοσμητικά φυτά και εύκολα μπορούν να θεωρηθούν στολίδια της φθινοπωρινής φύσης. Εμφανίζονται τις πρώτες μέρες του Σε­πτέμβρη τότε που οι μέρες σιγά -σιγά μικραίνουν και τα βράδια γίνονται πιό δροσερά. Η επίγεια ζωή τους διαρκεί μέχρι το τέλος του Νοέμβρη. Στην Ελλάδα έχουν καταγραφεί περίπου 20 είδη -όλα φθινοπωρινά.
Στη Σάμο έχουν καταγραφεί δύο είδη κολχικών.
Το colchicum variegatum(πάνω) το οποίο εμφανίζεται αρχές Σεπτέμβρη. Θα το συναντήσετε σχεδόν σε όλο το νησί από τα 300 -1400 μέτρα. Τα άνθη του είναι ρόδινα και μεγάλα και έχουν μεγάλη ποικιλία γραμ­μών επάνω τους και σ’ αυτό οφείλεται και το λατινικό variegatum στην ονομασία τους. Είναι είδος της Αν Μεσογείου.
Το colchicum boisieri(κάτω) κάνει την εμφάνισή του λίγες εβδομάδες αργότερα. Τα άνθη του έχουν χρώμα ανοιχτό βιολετί και είναι πιο μικρά. Το είδος αυτό θεωρείται σπάνιο και είναι ενδημικό του Ελληνικού χώρου. Του αρέσει να ζει σε ένα μέσο υψόμε­τρο γύρω στα 800 μέτρα. Αν συνηθίζεται να κάνετε φθινοπωρινές βόλτες στον Καρβούνη θα το συναντήσετε σίγουρα. Εννοείται ότι πρέπει να βγείτε από το αυτοκίνητο και να περπατήσετε λίγο.
Τα κολχικά είναι φυτά δηλητηριώδη και περιέχουν την τοξική ουσία που ονομάζεται κολχικίνη. Τα ζώα το γνωρί­ζουν αυτό και δεν τα τρώνε .Στην αρχαιότητα υπάρχουν αναφορές που συνδέουν το φυτό με την Μήδεια, η οποία ως γνωστόν καταγό­ταν από την Κολχίδα και θεωρείται η μεγαλύ­τερη δηλητηριάστρια των ελληνικών μύθων.

Επειδή χθες αναφέρθηκα στους ασφόδελους σήμερα θα αναρτήσω ένα μικρό απόσπασμα από ένα βιβλίο ύμνο για την Ελληνική φύση.. Είναι <<η Ελληνική χλωρίδα >> του Χέλμουτ Μπάουμαν.

.....Στον άλλο κόσμο, ο Άδης υποδέχεται τις αδύναμες μορφές των πεθαμένων στον ασφόδελο λειμώνα,ένα έρημο λιβάδι που φυτρώνουν σπερδούκλια. Σαυτό το περιβάλλον ταιριάζει το ωχρό λουλούδι του φυτού. Σ΄ένα απ΄αυτά τα λιβάδια γεμάτα από ασφόδελους συναντήθηκαν οι ψυχές των ηρώων που είχαν πέσει στην Τροία. Τα γυμνά κοτσάνια των ασφόδελων τα σύγκριναν οι αρχαίοι ποιητές με τις στρατιές των ψυχών που περιφέρονταν στις όχθες του Αχέροντα. Και η δυσάρεστη οσμή του φυτού μαζί με τα άχαρα λουλούδια ,ασφαλώς είχαν σχέση με τον ωχρό θάνατο και το λυκόφως του κάτω κόσμου. Το γεγονός ότι οι ρίζες του φυτού έχουν άμυλο που είναι μια θρεπτική τροφή, ίσως να έκανε τους αρχαίους να πιστεύουν ότι φυτεύοντας ασφόδελος στα νεκροταφεία πρόσφεραν στους νεκρούς μια έστω και πενιχρή τροφή στην τελευταία κατοικία τους. Το φυτό δεν τρώγεται από τα κατσίκια και τα πρόβατα γιατί οι βλαστοί του έχουν μικρές κρυστάλλινες βελόνες .Αυτό εξηγεί την μεγάλη εξάπλωση του φυτού κατά την αρχαιότητα και είναι τυπικό παράδειγμα για τα αποτελέσματα της ανεξέλεγκτης βόσκησης. Τα φυτά που δεν συναντούν εμπόδια ,αναπτύσσονται σε βάρος της πρωταρχικής βλάστησης. Το ότι στην αρχαιότητα μιλούσαν για απέραντα λιβάδια με ασφόδελους σημαίνει ότι την εποχή εκείνη η ισορροπία στη φύση ήταν διαταραγμένη.........

Στη Σάμο ο asphodelus aestivus είναι ευρύτατα διαδεδομένος στο τέλος του χειμώνα .Υπάρχει και ένα συγγενικό είδος asphodeline lutea αλλά γιαυτό θα μιλήσουμε άλλη φορά.