Σάββατο, 23 Σεπτεμβρίου 2017


Βοτανικές εξερευνήσεις στην Σάμο μέσα από ιστορικές αναφορές.

Στις αρχές του 18ου αιώνα η Σάμος έχει επουλώσει τις πληγές της ερημωσής της και το νησί εισέρχεται σε εποχές ανάπτυξης, οικονομικής και κοινωνικής. Η αίγλη των αρχαίων ονομάτων της  που είχαν άμεση σχέση με τον πλούτο του φυσικού της περιβάλλοντος, τώρα που οι συνθήκες στο νησί και γενικότερα στο Αρχιπέλαγος είχαν βελτιωθεί , λειτούργησαν σαν κίνητρο και άρχισαν να προελκύουν διάφορους ερευνητές, φυσιοδίφες, βοτανικούς, γεωγράφους, ζωγράφους απο τις Ευρωπαικές χώρες.
Η πρώτη επίσκεψη στο νησί με βοτανικό ενδιαφέρον φαίνεται να είναι αυτή του Γάλλου βοτανικού Joseph Pitton de Tournefort τον χειμώνα του 1702. Η επίσκεψή του στο νησί διήρκησε περίπου ένα μήνα από τα τέλη του Ιανουαρίου μέχρι τα τέλη Φεβρουαρίου. Εκτός των άλλων, στην αναφορά του για το νησί, παρόλο που η εποχή δεν ήταν και η καλύτερη όπως αναφέρει λόγω του χειμωνιάτικου καιρού καταγράφει αρκετά είδη φυτών. 

 

 Sideritis romana ssp curvidens- κοιν.βλάχικο τσάι-Αναφορά από το μοναστήρι της Μεγάλης Παναγίας την 1 Φεβ 1702.

 
 

Lecokia cretica συν Cachrys cretica -Αναφορά από τον Πύργο την  ίδια μέρα.

 
Thymelaea  tartonraira-Οι ντόπιοι το ονόμαζαν σαρωματάκι. Αναφορά από Χώρα στις 23 Φεβ.

Πιθανότατα επισκέφτηκε και το νησί και ο Βρετανός βοτανικός John Sibthorp σε ένα από τα ταξίδια του στην περιοχή ανάμεσα στο 1786 και 1787 συλλέγοντας φυτά για την δημιουργία της Flora Graeca Sibthorpiana.
Στα 1819-1820 ο Γάλλος αξιωματικός του ναυτικού  Dumont d'Urville   κατέπλευσε στα νησιά του Αρχιπελάγους για υδρογραφικές έρευνες και δοθείσης της ευκαιρίας κατέγραψε και αρκετά φυτά των Ελληνικών νησιών. Σε μια ανάπαυλα του στην Σάμο κατέγραψε 62 είδη κυρίως από παραθαλάσσιες και καλλιεργημένες περιοχές καθώς και από την περιοχή του Πυθαγορείου και του Ηραίου.

Euphorbia chamaesyce

 
                                    Cynachum acutum ssp acutum                         
Φυτά που κατέγραψε ο Γάλλος ναυτικός στις παραλιακές περιοχές κοντά στο Πυθαγόρειο.Συστηματική καταγραφή της χλωρίδας της Σάμου , με οδηγό την flora Orientalis του Edmond  Boissier εκδ.1867,  γίνεται για πρώτη φορά από τους Carlo de Stefani, Forsyth Mayor και William Barbey που επισκέφτηκαν το νησί την περίοδο 1886-1888.  Τις ανακαλύψεις τους κατέγραψαν σε μια μελέτη που κυκλοφόρησε το 1892. Αναφέρουν  σαν tabula nostra το  ενδημικό  Erodium vetteri (Κέρκης 17-6-1886)  και την Corydallis integra (Κέρκης 16-5-1887).



     Erodium vetteri

 

                                                                          Corydallis integra
 
 

O Γάλλος de Boissieux συνέφερε επίσης στο τέλος του 19ου αίωνα (1896).
Πλήθος νέων καταγραφών  για την χλωρίδα της Σάμου  δίνονται από το μεγάλο αυστριακό βοτανικό Karl Heinz Rechinger στο έργο του, Flora Aegaea (1943) που επισκέφτηκε το νησί λίγα χρόνια πριν τον πόλεμο. Αξίζει να σημειωθεί ότι η  Flora Aegaea είναι το έργο που συνόψισε τις γνώσεις για την χλωρίδα του Αιγαίου μέχρι την εποχή που εκδόθηκε και  οι καταγραφές του Rechinger έχουν χρησιμοποιηθεί εκτενέστατα σε εκδόσεις που αναφέρονται στην χλωρίδα του νησιού μέχρι και τις μέρες μας.

 Στα μέσα της δεκαετίας του 1950 δύο Έλληνες βοτανικοί ο Κώστας Γουλιμής και ο Νίκος Γουλανδρής  κατέγραψαν νέα είδη της χλωρίδας της Σάμου. Ο  Γουλιμής στη μελέτη του Νέα είδη της Ελληνικής χλωρίδας  του  1956 αναφέρει ότι πραγματοποίησε  δύο αναβάσεις στον Καρβούνη και τρεις στον Κέρκη.



Muscari macrocarpum, Crocus fleischeri.Φυτά του Αν.Αιγαίου που κατέγραψε ο Γουλιμής στην Σάμο.Το πρώτο στις 12 Απριλίου 1953 στην περιοχή Κούτσι και το δεύτερο στο μοναστήρι της Ζωοδόχου Πηγής στις 16 Ιανουαρίου 1955. Και τα δύο ηταν γνωστά μέχρι τότε μόνο απο το νησί της Ρόδου.

 Ακολουθήσουν οι Σουηδοί βοτανικοί Snogerup, Runemark και Nordenstam το 1960, οι  Snogerup και Runemark μαζί με ομάδα βοτανικών το 1962 και οι Bothmer και  Strid το 1964. Απο τους Snogerup και Runemark αναφέρεται για πρώτη φορά το πλέον σπάνιο φυτό του νησιού η Consolida samia.
 

Consolida samia. Πολύ σπάνιο φυτό που ανήκει σύμφωνα με την IUCN Red List  στην κατηγορία Κρισίμως κινδυνεύων.Τελευταίες αναφορές απο τον Κέρκη το 1975 και το 1996.
Tα φυτά της Σάμου αναφέρονται εκτενώς  στα δύο μνημειώδη έργα  που ακολουθούν την Flora of Turkey and the East Aegean islands από τον Β.Η.Davis το 1984 και την Mountain flora of Greece από τον Arne Strid και την Kit Tan to 1986.Για κάποιον που θέλει να ασχοληθεί με τα είδη του νησιού προτείνονται σαν τα πλέον κατάλληλα βοηθήματα.
 Ένας μακρύς κατάλογος με 1056 αγγειόσπερμα φυτά της Σάμου  που κυρίως  συνόψισε καταγραφές από την μέχρι τότε βιβλιογραφία δημοσιεύεται για πρώτη φορά το 1989 από τον Σαμιώτη καθηγητή Δημήτρη Χριστοδουλάκη.
Στις αρχές της δεκαετίας του 1990 ο συνολικός αριθμός των αγγειόσπερμων φυτών της Σάμου που είχαν καταγραφεί μέχρι τότε ανερχόταν στα 1235. 
Στις επόμενες δεκαετίες και μέχρι σήμερα μικρός αριθμός  φυτών  προστίθεται από διάφορους ερευνητές Έλληνες και ξένους οι οποίοι προσεγγίζουν και  ορισμένες μη προσβάσιμες περιοχές αλλά και σε διάφορες χρονικές στιγμές.
Αξίζει τέλος να σημειωθεί ότι τις τελευταίες δύο με τρείς δεκαετίες μεγάλος αριθμός ερευνητών Ελλήνων και ξένων έχει εστιαστεί στις άγριες ορχιδέες που φιλοξενεί το νησί. Σχεδόν κάθε άνοιξη πλήθος ερευνητών έρχονται στην Σάμο για να θαυμάσουν την εξαιρετική ποικιλία τους. 
Αποτέλεσμα αυτής  της συνεχούς δραστηριότητες είναι η καταγραφή νέων ειδών και η ανακάλυψη νέων βιοτόπων.

Himantoglossum comperianum.Απο τις σπανιότερες Μεσογειακές ορχιδέες.Στην Ελλάδα συναντάται μόνο στην Λέσβο και στην Σάμο όπου ανακαλύφτηκε σχετικά πρόσφατα.   
 

Παρασκευή, 25 Αυγούστου 2017


Η περίπτωση του Erodium vetteri της Σάμου
To Erodium vetteri ανήκει στην οικογένεια των Geraniaceae και θεωρείται ενδημικό φυτό της Σάμου. Η ακριβής ονομασία του είναι Erodium sipthorpianum spp vetteri.Τo είδος E.sipthorpianum προέρχεται  απο την  κεντρική και δυτική Ανατολία και έχει δύο εκπροσώπους, το υποείδος sipthorpianum που συναντάται στην Τουρκία και το υποείδος vetteri που συναντάται μόνο στα βουνά της Σάμου (Καρβούνη και Κέρκη ). Στην Σάμο το υποείδος vetteri εμφανίζεται με τρείς διαφορετικές μορφές.
Μια μορφή με σχεδόν άγονους στήμονες που μοιάζουν με στημονώδη και έντονα νηματοειδές  στίγμα,

....μια μορφή με γόνιμους στήμονες και μικρό σφαιρικό στίγμα.
 Οι δύο πρώτες μορφές έχουν να κάνουν με την επικονίαση των ανθέων για να αποφεύγεται η αυτοεπικονίαση και να επιτυγχάνεται η αλλογαμία. Παρατηρείται το φαινόμενο της ετεροστυλίας που σημαίνει οτι οι σχέσεις μήκους μεταξύ των στημόνων και του ύπερου δεν είναι ίδιες σε όλα τα άτομα του ίδιου είδους.
 
....και μια μορφή με έντονες κόκκινες ραβδώσεις στα πέταλα οι οποίες παραπέμπουν στην καταγωγή του φυτού που είναι η Ανατολία εφόσον το μητρικό είδος E.sipthorpianum διαθέτει οχι λευκά πέταλα σαν τα φυτά της Σάμου αλλά απαλά κόκκινα  με έντονες ραβδώσεις αντίστοιχου χρώματος. Η τελευταία μορφή αποδεικνύει για άλλη μια φορά την καταγωγή της χλωρίδας της Σάμου.
Και για την ιστορία Συστηματική καταγραφή της χλωρίδας της Σάμου , με οδηγό την flora Orientalis του Edmond  Boissier εκδ.1867,  γίνεται για πρώτη φορά από τους Carlo de Stefani, Forsyth Mayor και William Barbey που επισκέφτηκαν το νησί την περίοδο 1886-1888.  Τις ανακαλύψεις τους κατέγραψαν σε μια μελέτη που κυκλοφόρησε το 1892.Το E.vetteri καταγράφηκε για πρώτη φορά απο τους ανωτέρω στον Κέρκη στις 17-6-1886 και στον Καρβούνη στις 18-5-1887.

Δευτέρα, 21 Αυγούστου 2017

Greek flora -Ελληνική χλωρίδα
 

 
Fritillaria obliqua ssp obliqua.
 Ενδημικό της Αν.Στερεάς Ελλάδας (Αττική -Νότια Εύβοια).
Νότια Εύβοια-Μάρτιος 2016 
 

Carlina acanthifolia
Στα βουνά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας
Βόρας-Αύγουστος 2014
 
 
Geum montanum
Βαρνούντας,Βόρας,Τζένα
Κοντά στο χιονοδρομικό του Βόρα-Αύγουστος 2014
 
 
Dianthus haematocalyx ssp ventricosus
Ενδημικό του Παρνασσού,Γκιώνας,Οίτης και Βαρδουσίων
Κορυφή Πύργος Οίτης-Ιούλιος 2017
 


 
Silene auriculata
Ενδημικό των βουνών της Βόρειας Πελοποννήσου και της Στερεάς.
Γκιώνα-Ιούλιος 2017

 
Fritillaria drenovskii
Παγγαίο- Μάιος 2009


 
Euphorbia peplis
Κοντά στο κύμα.
Σάμος -Αύγουστος 2017  
 
 
Morina persica
Φυτό με καταγωγή απο τα Ιμαλάια.
Στα βουνά της Πελοποννήσου,της Στερεάς και της Πίνδου
Ιούλιος- Αύγουστος 

Δευτέρα, 6 Μαρτίου 2017

 
Νυχτοπεταλούδες της Σάμου 
Τα  Λεπιδόπτερα δηλαδή οι πεταλούδες χωρίζονται σε δύο υποτάξεις .Τα Ροπαλόκερα και τα Ετερόκερα.Η πρώτη υποτάξη στην οποία ανήκουν οι ημερόβιες πεταλούδες είναι  καλά μελετημένη στην Σάμο και ο αριθμός τους φτανει στις 77 (Λ.Παμπέρης 2000). Απο τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα σε αναλογία την έκταση του νησιού. Ωστόσο οι νυχτοπεταλούδες της Σάμου δεν είναι επαρκώς μελετημένες και ο συνολικός αριθμός των ειδών είναι άγνωστος.
 

Callimorpha quadripunctaria

 
Arctia villica

 
 Utetheisa pulchella

 
Camptogramma bilineata
 
  
Theretra alecto
 
 
 Catocala electa
 

Dysauxes famula
 
 
Acontia lucida
 
Emmelina monodactyla

Aphelia ferugana
 
Lygephila craccae

Nomophila noctuela

Xanthorhoe fluctuata

Τρίτη, 14 Φεβρουαρίου 2017

Ακανθόλιμον του Αιγαίου- Acantholimon aegeum  
 
 Πολυετής  θάμνος που σχηματίζει χαρακτηριστικό <<μαξιλάρι>> με έντονα αγκαθωτά φύλλα. Κάλυκας  που καταλήγει σε λευκή χοάνη με 5 ερυθρά νεύρα. Άνθος με ρόδινα πέταλα.
Στα ορεινά της Σάμου είναι πολύ κοινός και εμφανίζεται σε ανοιχτές πετρώδεις περιοχές. Θα τον συναντήσετε εύκολα στις κορυφές του Καρβούνη και του Κέρκη απο τα 800 μέτρα και πάνω.Έχει καταγραφεί σαν ενδημικό είδος της Σάμου και της Χίου.
Οι καρποί παραμένουν στα φυτά για μεγάλο χρονικό διάστημα και αυτό,  με την δεδομένη βοήθεια των ισχυρών ανέμων που πνέουν στις κορυφές σχεδόν καθημερινά, τους προσφέρει καλή ευκαιρία διασποράς.
Οι ανώτερες περιοχές του Κέρκη του Καρβούνη παρόλο που ανήκουν στο δίκτυο NATURA 2000 δεν έχουν καθιερωθεί  και στην πράξη σαν προστατευόμενες με διαχειριστικό σχέδιο. Είναι γνωστό ότι οι κορυφές φιλοξενούν σπάνια φυτά. Τυχόν αλλαγές χρήσης καθώς και κλιματικές αλλαγές  μπορούν  να συμβάλλουν στην μείωση των αποθεμάτων των ειδών.Ο σημερινός χαρακτηρισμός του Α.aegeum σύμφωνα με τα κριτήρια της IUCN είναι τρωτό. 

 


 

Τετάρτη, 18 Ιανουαρίου 2017


ΟΙ ΥΓΡΟΤΟΠΟΙ ΤΗΣ ΣΑΜΟΥ

Τα τελευταία χρόνια μέρος της Σαμιακής κοινωνίας παρουσιάζει την τάση να αντιλαμβάνεται την αξία των υγροτόπων της Σάμου μακριά από τις αντιλήψεις προηγούμενων δεκαετιών που θεωρούσαν τους τόπους αυτούς σαν  ζωτικό στοιχείο οικονομικής ή γεωργικής εκμετάλλευσης, σαν μια απειλή ελονοσίας,ή σαν τόπους που μπορούσαν να κυνηγήσουν.
 
 Σε πολλές περιοχές  της Ελλάδας πολλοί υγρότοποι  έπαψαν να υπάρχουν λόγω της αποξήρανσης τους  για την αποφυγή της ελονοσίας άλλα και για χρήση τους σε γεωργικές καλλιέργειες. Ευτυχώς στην Σάμο οι λιγοστές  αυτές εκτάσεις  με τις μικρές λίμνες υφίστανται ακόμη παρόλη την έντονη οικιστική ανάπτυξη στα περίχωρά τους και τις κατά συνέπεια έντονες ανθρωπογενείς πιέσεις όπως επίσης και από το φαινόμενο της ξηρασίας  που χρόνο με τον χρόνο εντείνεται λόγω και της κλιματικής αλλαγής. Όσον αφορά το κυνήγι, μπορεί να πει κανείς ότι έχει περιοριστεί σε ένα ένα μεγάλο βαθμό.
 

Οι υγρότοποι είναι πολύτιμα οικοσυστήματα και για τα πουλιά και για τους ανθρώπους . Η Σάμος όπως φαίνεται και στον χάρτη βρίσκεται πάνω σε έναν από τους 3 βασικούς διαδρόμους της μετανάστευσης των πουλιών της χώρας μας και διαθέτει 4 κυρίως μικρούς υγρότοπους. Την Αλυκή της Ψιλής Άμμου, την ευρύτερη περιοχή του Μεσοκάμπου ,τις Γλυφάδες Πυθαγορείου και την περιοχή Ποτοκάκι –Ηραίο με την εκβολή του Ιμβρασου. Οι μικροί αυτοί υγρότοποι συμβάλλουν στην βιοποικιλότητα και αποτελούν πολλές φορές εξαιρετικά τοπία που μπορεί ο καθένας μας να χαρεί. Αποτελούν επίσης σημαντικό κρίκο των υγροβιοτόπων της ευρύτερης περιοχής.
 
 Που έγκειται κυρίως η αξία των μικρών αυτών υγρότοπων του νησιού. Φανταστείτε ότι ταξιδεύετε με το αυτοκίνητό σας και χρειάζεται να διανύσετε εκατοντάδες χιλιόμετρα. Θα σταματήσετε κάπου να ξεκουραστείτε και να βάλετε βενζίνη. Έτσι και τα πουλιά στο μακρύ ταξίδι της μετανάστευσης τους, χρειάζονται τόπους που να μπορούν να σταματήσουν για να ξεκουραστούν γιατί και τα πουλιά ξεκουράζονται, ανεφοδιάζονται και συνεχίζουν το ταξίδι τους και ειδικά τα πουλιά που διανύουν χιλιάδες χιλιόμετρα χρειάζονται τόπους σαν αυτούς της Σάμου, για να σταθμεύσουν λίγες μέρες. Τα πουλιά επίσης διαθέτουν και μνήμη και ξέρουν κάθε φορά που σταματάνε στο ταξίδι τους και όταν ένας υγρότοπος καταστρέφεται ή χάνεται αλλάζει για πάντα το ταξίδι τους και μπορεί να μην επιστρέψουν ποτέ. Έχουν λοιπόν οι υγρότοποι του νησιού μεγάλη ορνιθολογική αξία.
 
                                      Τι θα μπορούσε να γίνει
Μείωση ανθρωπογενών πιέσεων.
Ολοι οι υγρότοποι της  Σάμου περιβάλλονται απο καλιέργειες, σπίτια, ξενοδοχεία.Οι καλλιέργειες χρησιμοποιούν σε μεγάλο βαθμό λιπάσματα,τα σπίτια και τα ξενοδοχεία έχουν αποχετεύσεις .Σε τι βαθμό επιρεάζουν όλες αυτές οι ανθρωπογενείς λειτουργίες την βιόσφαιρα των οικοτόπων αυτών.Είναι γνωστό οτι η φύση εχει την ιδιότητα να αυτορυθμίζεται αλλά μέχρι ενα όριο. 
Βελτίωση της γνώσης με την δημιουργία μιας βάσης δεδομένων όσον αφορά τον κάθε υγρότοπο καθεαυτό αλλά και τα προστατευτέα αντικείμενα.
Σήμερα δεν  υπάρχει επαρκής τεκμηρίωση για πληθυσμούς ειδών χλωρίδας και πανίδας ώστε να μπορούν να εφαρμοστούν πιθανές στρατηγικές θεραπείας.Πρέπει να δημιουργηθούν ερευνητικά προγράμματα καθώς και θεσμικά εργαλεία που να μπορούν να κάνουν παρατήρηση για  τα καινούργια δεδομένα  εφόσον και η κλιματική αλλαγή και οι επιπτώσεις της είναι μπροστά μας.
Φύλαξη.
Η βιοποικιλότητα δεν είναι στις προτεραιότητες- ούτε ήταν και ποτέ-  της Ελληνικής πολιτείας πόσο μάλλον τώρα με την οικονομική κρίση.Πρέπει να βρεθούν πόροι.Είναι παγκοσμίως γνωστό οτι χρήματα που πέφτουν στην ανάδειξη και προστασία του περιβάλλοντος ξαναγυρνάνε στην <<αγορά>> με ποικίλους τρόπους.Με απλά λόγια μπορεί να αυξηθεί το τοπικό ΑΕΠ.
Βελτίωση της συνοχής ολων αυτών των περιοχών.
Χρειάζεται να  προστατευτεί όλο το δίκτυο των 4 υγροτόπων μαζί και με  περιοχές του Κέρκη και του Καρβούνη που φιλοξενούν και αυτές σπάνια πουλιά.Θα μπορούσε να δημιουργηθεί φορέας διαχείρησης για τις περιοχές Natura της Σάμου.

Ρύθμιση χρήσεων γής.
Με αυτόν τον τρόπο θα ξέρουμε τι έχουμε και τι μπορεί να κάνει ο καθένας.Θα μπορεί για παράδειγμα ενας επιχειρηματίας ξενοδόχος να επενδύσει και πού? Δεν φταίνε πάντα οι επιχειρηματίες αν δεν υπάρχουν διαχειριστικά σχέδια απο την πολιτεία.

Προβολή, ενημέρωση και δημιουργία εναλλακτικών μορφών τουρισμού.
Αλήθεια   υπάρχει κάποιο φυλλάδιο από τα εκατοντάδες που κυκλοφορούν κάθε χρόνο  που να λέει επισκεφτείτε τους υδροβιότοπους της Σάμου-έστω αυτούς τους μικρούς-γιατί εκεί μπορεί να συναντήσετε την καστανόπαπια?
 

Σήμερα  το υφιστάμενο σύστημα προστασίας του περιβάλλοντος που αφορά και τους υδροβιότοπους  βασίζεται στην δομή της δασικής υπηρεσίας-  έχει θεσμοθετηθεί από την δεκαετία του 30  περίπου -η οποία από το 2011  είναι ο μοναδικός φορέας που  φυλάσσει εποπτεύει και προστατεύει το χερσαίο φυσικό περιβάλλον  σε ποσοστό επικράτειας χώρας 95%. Μέσα σε αυτό το ποσοστό περιλαμβάνεται η συντριπτική πλειοψηφία των προστατευόμενων περιοχών όπως είναι για παράδειγμα αυτές των υδροβιοτόπων  της  Αλυκής και του Μεσοκάμπου καθώς και των ορεινών όγκων με τις περιοχές Natura  του Καρβούνη και του Κέρκη. 

Το Ελληνικό σύνταγμα στο αρθρο 24 θέλοντας να παντρέψει την ερμηνεία  του διπλού ρόλου που έχει το φυσικό περιβάλλον ,τόσο δηλαδή της περιβαλλοντικής  του διάστασης,  όσο και την διάσταση της δημόσιας περιουσίας,  ορίζει την υποχρέωση του κράτους να  προστατεύει τα φυσικά οικοσυστήματα  ενώ παράλληλα διασφαλίζει και το δικαίωμα των πολιτών σε αυτήν την προστασία. Ωστόσο από την ίδρυση της Δασικής υπηρεσίας  και με την πάροδο του χρόνου μέσω μιας σειράς αποτυχημένων πολιτικών και χρησιμοποιώντας μια νομοθεσία που είναι διασπασμένη και κατακερματισμένη δυστυχώς έχουμε οδηγηθεί σε μια θεσμική υποβάθμιση πολλών προστατευομένων περιοχών χωρίς να έχουμε καταφέρει σαν χώρα να αναπτύξουμε όλες αυτές τις δεκαετίας ένα ενιαίο σύστημα εποπτείας των φυσικών οικοσυστημάτων  ούτε σε εθνικό ούτε σε περιφερειακό αλλά ούτε και σε τοπικό επίπεδο.