Nature of Samos

Το ρούδι, ένα ξεχασμένο δεντράκι

Το ρούδι είναι ένα δεντράκι που μοιάζει με χαμόκλαδο και ψηλώνει μέχρι τα τρία μέτρα. Λέγεται και σουμάκι ή βυρσιά.

Το μικρό αυτό δέντρο παλιότερα συγκαταλεγόταν στα φυτά που είχε ευρύτατη χρήση με μεγάλη οικονομική σημασία καθώς χρησιμοποιούνταν στην επεξεργασία του δέρματος. Η βιομηχανία έπεξεργασίας δέρματος άνθισε στην Σάμο και ιδιαίτερα στο Καρλόβασι στα τέλη του 19ου και στις αρχές του 20ου αιώνα και προσέδωσε στην πόλη μια ιδιαίτερη αίγλη με πολλαπλά οικονομικά οφέλη.

Το ρούδι (φύλλα και κλωνάρια) έχει αυξημένη ποσότητα σε τανίνη 24%. Η τανίνη είναι μια ουσία που την χρησιμοποιούσαν για να μαλακώνουν τα δέρματα. Τανίνες έχουν και οι βελανιδιές.

Την μεγάλη του αξία εκείνα τα χρόνια προσδίδει και το ακόλουθο τετράστιχο.

Στην πόρτα σου ειν΄το μάρμαρο

που τρίβουνε το ρούδι

Απ όλα τ΄αδερφάκια σου εσύ΄σαι τ΄αγγελούδι

Με τα χρόνια αυξήθηκε η ζήτηση των δερμάτων και η κατεργασία τους άρχισε να γίνεται με χημικά μέσα. Ο χρόνος επεξεργασίας μίκρυνε και η κατανάλωση αυξήθηκε.Το ρούδι, οι φυτικές ίνες του οποίου έδιναν δέρματα ακατάλυτα με μεγάλη αντοχή στον χρόνο σιγά σιγά ξεχάστηκε.

Το ρούδι ή σουμάκι (Rhus coriaria-ρούς ο βυρσοδεψικός) φυτρώνει στους τόπους που γίνεται η ελιά και μεγαλώνει χωρίς την φροντίδα των ανθρώπων. Του αρέσουν οι λαγγαδιές με ασβεστώδη εδάφη. Πολλαπλασιάζεται πολύ εύκολα με σπόρους, μοσχεύματα και παράρριζα. Σήμερα στη Σάμο έχει πολύ μεγάλη εξάπλωση και στα πεδινά αλλά και στα ορεινά.

Σήμερα το αστικό πράσινο έχει αποκτήσει πολύ μεγάλη σημασία και έχει καταστεί επιτακτική η ανάγκη διαχείρισης των δενδροστοιχιών και των πάρκων.Για την ανάγκη διαχείρισης αυτών δημιουργήθηκε ένας ξεχωριστός κλάδος της Δασολογικής επιστήμης γνωστός ως Δασοκομία πόλεων.Ο όρος χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά από τον Joseph Ki Hredge το 1948 στο βιβλίο του Forest Influense στο οποίο αναφέρει ότι η Δασοκομία των πόλεων είναι η επιστήμη που μελετά την σχέση πόλης, κλίματος και άγριας ζωής (wild life).Στην χώρα μας ο όρος εισήχθηκε από τον καθηγητή της Δασολογίας και Φυσικού περιβάλλοντος Σπ.Ντάφη.Τα δέντρα μέσα στις πόλεις συνεισφέρουν σημαντικά στην ανύψωση της ποιότητας των κατοίκων της, επηρεάζοντας θετικά την ψυχική και φυσική τους υγεία και δίνουν και ένα αίσθημα ασφάλειας εφόσον ο άνθρωπος μπορεί να προσεγγίζει την φύση.

Δέντρα όπως το ρούδι -σουμάκι,θα μπορούσαν να συνεισφέρουν σε μια ενδεχόμενη δενδροκομική ανάπλαση της πρωτεύουσας του νησιού.

Με μικρό κόστος και εξασφαλισμένη προσαρμοστικότητα εφόσον είναι και ντόπιο είδος θα ήταν μια καλή λύση για την κάλυψη πεζοδρομίων και ανοιχτών χώρων. Εκτός των άλλων το συγκεκριμένο είδος έχει και ιστορική αξία για τον τόπο εφόσον πιθανότατα συνετέλεσε κάποτε και στην οικονομική του ανάπτυξη.

Βέβαια δεν ειναι το μοναδικό είδος που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για τέτοια χρήση.Υπάρχουν οι κουμαριές και οι κουτσουπιές για παράδειγμα. Είδη Μεσογειακά άριστα προσαρμοσμένα στο φυσικό περιβάλλον του νησιού που θα μπορούσαν να κοσμούν τους δημόσιους χώρους μας.

Γιορτινά δώρα

Μία καλή πρόταση για γιορτινά δώρα είναι τα βιβλία από τις εκδόσεις της Ελληνικής Εταιρείας Προστασίας της Φύσης. http://www.eepf.gr/
Όλα με θέμα την μοναδική Ελληνική Φύση.
Θα μου επιτρέψετε να προτείνω μερικά.
Τις ορχιδέες της Ελλάδας των Πέτρου και Γιανακούλια για να ανακαλύψετε των μαγικό κόσμο των ορχεοειδών της χώρας μας.
Τις πεταλούδες της Ελλάδας του Λ.Παμπέρη. Ένας πολύ καλός οδηγός για τις πεταλούδες της χώρας μας
Τα σπάνια και ενδημικά φυτά του Σ.Αλεξίου που είναι ένα καλό βιβλίο ξεκίνημα για κάποιον που θέλει να αρχίσει να ανακαλύπτει την αυτοφυή χλωρίδα.
Και βέβαια την Ελληνική χλωρίδα στον μύθο,την τέχνη και την λογοτεχνία.Ένα μοναδικό έργο του H.Bauman που κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν πρέπει να λείπει από καμία βιβλιοθήκη.Δεν θα ήταν υπερβολικό αν το συγκεκριμένο βιβλίο διδασκόταν και στα Ελληνικά σχολεία.Διαβάστε το και θα με θυμηθείτε.

Χειλανθή

Lamium moschatum

Lamium amplexicaule

Lamium garganicum

Το γένος lamium ανήκει στην μεγάλη οικογένεια των labiateae -χειλανθή. Στην πολυπληθή αυτή οικογένεια του φυτικού βασιλείου που έχει μεγάλη προτίμηση στην Ελλάδα και κυρίως στα νησιά ανήκουν και πολλά από τα αρωματικά ,φαρμακευτικά και μελισσοκομικά φυτά.

Τα φυτά της ανάρτησης είναι μάλλον πιο γνωστά σαν παράσιτα- ειδικότερα το l.amplexicaule -που δημιουργούν προβλήματα σε καλλιεργημένες περιοχές. Μοιάζουν πολύ με τις κοινές σε όλους μας τσουκνίδες. Αρέσκονται όπως όλα τα χειλανθή σε ηλιόλουστες τοποθεσίες με εξαίρεση το l.garganicum το οποίο συναντάται και σε σκιερές ορεινές τοποθεσίες. Βιότοποί τους ειναι η μακκία και φρυγανική βλάστηση. Ανθίζουν από τις αρχές του χρόνου μέχρι τα τέλη Μαΐου και είναι κοινότατα στην Σάμο.

Τα βαλσαμόχορτα της Σάμου

Το γένος Ηypericum ανήκει σε μια μεγάλη οικογένεια του φυτικού βασιλείου, αυτή των Ηyperaceae (υπερικίδες) ή Guttifereae. Στην οικογένεια αυτή ταξινομούνται παγκοσμίως περίπου 50 γένη με 1000 είδη των τροπικών και θερμών περιοχών. Στην χώρα μας αντιπρόσωπος της οικογένειας είναι μόνο το γένος Ηypericum και στην Σάμο οι πιο αντιπροσωπευτικοί εκπρόσωποι του είναι τα είδη:

Hypericum perforatum-Υπερικό το διάτρητο

Βάλσαμο,βαλσαμόχορτο, χελωνόχορτο, λειχηνόχορτο ,του Προδρόμου το βότανο,σπαθόχορτο

Hypericum empetrifolium -Υπερικό το εμπετρόφυλλον

Γουδούρα,βαλσαμίνο

Hypericum perfoliatum-Υπερικό το διαμπερές

Λειχηνόχορτο, σταρίδα

Hypericum atomarium

Hypericum cuisinii

Hypericum triquetrifolium

Hypericum montbretii

Το πλήθος των κοινών ονομάτων δείχνει και την μεγάλη σημασία που έχει για τον λαό μας το γένος αυτό. Από πολύ παλιά το βαλσαμόχορτο αποτελούσε για τους λαούς της Μεσογείου κάτι σαν πανάκεια εφόσον είχε την φήμη άριστου ιάματος. Χρησιμοποιούσαν όσα είδη διέθετε κάθε τόπος. Έβαζαν συνήθως τις ανθοφόρες κορυφές του φυτού μέσα σε ένα βάζο με λάδι που το άφηναν στον ήλιο για λίγες μέρες. Αυτό το λάδι μετά το χρησιμοποιούσαν για την επούλωση των πληγών και για διάφορες δερματικές παθήσεις. Πήρε έτσι την ονομασία με την οποία το λέμε και σήμερα, βάλσαμο.Στα μέρη της Μικράς Ασίας το λάδι αυτό το λέγανε σπαθόλαδο ή κιλίτσ γιαγλί ή γιαρά γιαγλί. Σημ: κιλίτσ-σπαθί, γιαρά -τραύμα, γιαγλί -λάδι.

Στις μέρες μας το βαλσαμόχορτο είναι ένα από τα βότανα που έχουν ερευνηθεί περισσότερο και με ιδιαίτερα ενθαρρυντικά αποτελέσματα στην αντιμετώπιση της ήπιας και μέτριας κατάθλιψης και άλλων ψυχικών και νευρολογικών διαταραχών.

H πιο σημαντική δραστική ουσία του βαλσαμόχορτου είναι η υπερικίνη. Η ουσία αυτή είναι συγκεντρωμένη στους αδένες του φυτού. Οι αδένες εμφανίζονται σχεδόν σε ολόκληρο το φυτό, αλλά σε μεγαλύτερη συγκέντρωση στις ανθισμένες κορυφές (κάλυκας και πέταλα), στα φύλλα και ενιότε στους βλαστούς. Περιέχει επίσης φλαβονοειδή (16% στα φύλλα), ξανθόνες, φαινολικά οξέα και ίχνη αιθέριων ελαίων (0,13%).

Κατηγορίες αδένων.

Το κρίσιμο στοιχείο για τα βαλσαμόχορτα είναι οι αδένες οι οποίοι εμφανίζονται σχεδόν σε όλα τα είδη του γένους.Η ποσοτική και ποιοτική σύσταση τους είναι αυτή που προσδιορίζει τον ιαματικό χαρακτήρα των φυτών.

ΠΡΟΣΟΧΗ Tο βαλσαμόχορτο σε φρέσκια μορφή θεωρείται πιο αποτελεσματικό από το αποξηραμένο.

Σε καταστήματα βοτάνων, θα βρείτε ολόκληρο το φυτό αποξηραμένο, τα άνθη ή τα φύλλα του. Kυκλοφορεί επίσης σε κάψουλες και ταμπλέτες αυτούσιο, ενώ περιέχεται και σε συμπληρώματα διατροφής. Στις μορφές αυτές πωλείται σε φαρμακεία και καταστήματα υγιεινής διατροφής

Σιδερίτης -Το Ελληνικό τσάι

Το γένος Σιδερίτης ανήκει στην οικογένεια των χειλανθών -Labiatae. Απαντάται στον Ελληνικό χώρο, κυρίως σε ορεινές και ημιορεινές τοποθεσίες, με πάνω από δέκα είδη και είναι γνωστό σαν τσάι του βουνού.

Τα διάφορα είδη σιδερίτη παρουσιάζουν μεγάλο βοτανικό και φαρμακολογικό ενδιαφέρον για το πλήθος των χημικών ενώσεων που περιέχουν. Οι ιδιότητες τους είναι αντίστοιχες με αυτές του καλλιεργημένου είδους των Ινδιών camelia sinensis.
Στην αρχαιότητα το όνομα σιδερίτης αναφερόταν σε διάφορα φυτά, που θεωρείτο ότι είχαν την ικανότητα να επουλώνουν τις σοβαρές πληγές από σιδερένια αντικείμενα, όπως τα βέλη ή τα ξίφη κλπ. Αναφέρεται ότι ο σιδερίτης πήρε το όνομα του από τα δόντια του κάλυκα του άνθους, που μοιάζουν με αιχμή λόγχης. Διοσκουρίδης το χρησιμοποιούσε ως θεραπευτικό των πληγών.

Στην Σάμο απαντώνται τρία είδη.

Sideritis sipylea

Το το όνομά του δεικνύει με εύστοχο τρόπο την Ανατολική καταγωγή του.Το οφείλει στο όρος Σίπυλος το οποίο βρίσκεται μεταξύ της Φρυγίας και της Λυδίας κάπου στην σημερινή κεντρική -βορειοκεντρική Τουρκία. Είναι ορεινό είδος. Είναι το γνωστό τσάι του Κέρκη και του Καρβούνη. Καταναλώνεται ευρύτατα στην Σάμο για τη κατασκευή αφεψημάτων και επειδή προέρχεται από αυτοφυείς πληθυσμούς χρειάζεται προστασία. Ίσως σε λίγα χρόνια να κινδυνεύσει με εξαφάνιση.

Sideritis curvidens συνώνυμο του Sideritis romana ssp curvidens

Απαντάται σε όλη την Ελλάδα σε ξηρούς και άγονους τόπους.Είναι ημιορεινό είδος. Είναι γνωστό με το όνομα βλάχικο τσάι ή μπετόνικα ή χόρτο του καλόγερου.

Sideritis lanata -Σιδερίτης ο εριοφόρος.

Το όνομά του το οφείλει στην έντονη τριχοφυΐα που διακρίνει το φυτό. Συναντάται σχεδόν σε όλη την Ελλάδα σε χέρσους και καλλιεργούμενους αγρούς των χαμηλών υψομέτρων.

Σπάνια φυτά της Σάμου

Alkanna tubulosa -Αλκάνα η σωληνωτή

Είδος της Δ.Ανατολίας και του Αν.Αιγαίου

Συναντάται κυρίως στον Καρβούνη απο τα 600-1000 μέτρα σε επιλεγμένες τοποθεσίες. Ανθίζει την άνοιξη στις άκρες των δρόμων και σε ηλιόλουστες τοποθεσίες με φρύγανα. Είναι ξηροθερμικό είδος.

Lithodora hispidula-Λιθόδωρο το δασύ

Είδος του Αν.Αιγαίου,της Κρήτης και της Δ.Ανατολίας.

Ανθίζει τον Μάρτιο κυρίως στις άκρες των χέρσων χωραφιών στα όρια του δάσους. Συναντάται στην πεδινή ζώνη σχεδόν σε όλη την Σάμο.Ο χαρακτηρισμός σπάνιος στην περίπτωση του φυτού αυτού αναφέρεται στην εξάπλωση του οσον αφορά τον Ελλαδικό χώρο.Στην Σάμο ειναι αρκετά διαδεδομένο.

Spiranthes spiralis-Η φθινοπωρινή ορχιδέα

Η εποχή άνθησης των μεσογειακών ορχεοειδών τελειώνει μαζί με το καλοκαίρι.
Μόλις ο καιρός αρχίζει να δείχνει την φθινοπωρινή του διάθεση εμφανίζεται και το τελευταίο είδος της χρονιάς. Είναι η spiranthes spiralis
Είναι είδος με εξάπλωση στην Ευρώπη ,την Ασία και την Β.Αφρική.
Έχει πολύ χαρακτηριστική σπειροειδή ταξιανθία απ όπου πήρε και τ΄ονομά της.

Στην Σάμο είναι σχετικά κοινό είδος στα χαμηλά υψόμετρα. Συχνά σχηματίζει μεγάλους πληθυσμούς ειδικά στις ανατολικές περιοχές του νησιού. Συναντάται σε ανοιχτά λειβαδάκια με αραιή φρυγανική βλάστηση, χέρσα χωράφια με παλιές ελιές και σε πευκώνες με τραχεία Πεύκη. Εμφανίζεται κατά κανόνα στους ίδιους βιότοπους που εμφανίζονται πολλά είδη οφρείς.